Key takeaways
- Europese landen krijgen mogelijk binnenkort de wettelijke bevoegdheid om een aanzienlijk deel van de oliesmokkel te stoppen.
- Stateloze schepen, die cruciaal zijn voor het omzeilen van sancties en spionage, vallen niet onder de bescherming van het zeerecht en kunnen door elke staat worden geïnspecteerd.
- Een voorgestelde wetswijziging heeft tot doel systematische inspectie, begeleiding en mogelijke inbeslagname van tankers die onder valse vlag varen, mogelijk te maken.
Een nieuwe interpretatie van het zeerecht zou Europese landen in staat kunnen stellen een aanzienlijk deel van de oliesmokkeloperaties te stoppen. Uit onderzoek van Pointer, Follow the Money en internationale partners blijkt dat meer dan een derde van de tankers in de “schaduwvloot” van Rusland, Iran en Venezuela zonder geldige vlag vaart, waardoor het staatloze schepen zijn. Die schepen zijn cruciaal voor het omzeilen van EU-oliesancties en het uitvoeren van spionageactiviteiten.
Geen bescherming onder het zeerecht
Traditioneel genieten schepen onder het zeerecht vrij verkeer door de exclusieve economische zones van landen. Een nieuwe interpretatie van artikel 110 van het VN-Verdrag inzake het recht van de zee biedt echter de mogelijkheid om op te treden tegen die staatloze schepen. In een verklaring van de Europese Unie van december is verduidelijkt dat dergelijke schepen geen nationaliteit hebben en daarom geen beroep kunnen doen op bescherming door het zeerecht. Dit betekent dat ze geen recht hebben op de vrijheden die verbonden zijn aan internationale wateren en door elke staat kunnen worden geïnspecteerd als er een redelijk vermoeden bestaat dat ze geen nationaliteit hebben.
De onderzoekers analyseerden gegevens van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) van de Verenigde Naties over 1 398 olie- en gastankers. Uit hun bevindingen bleek dat 539 van die tankers zonder vlag of onder valse vlag voeren, wat neerkomt op 38,5 procent van de totale schaduwvloot. Die “schaduwvloot” speelt een cruciale rol in de financiering van de oorlogseconomie van Rusland door voortdurend de Europese sancties te omzeilen en Russische olie te vervoeren naar landen als India, de Verenigde Arabische Emiraten en China, wat miljarden oplevert voor het regime van Vladimir Poetin.
Wetswijzigingen
Hoewel verschillende Europese ministers van Buitenlandse Zaken in juni 2022 gezamenlijke actie tegen die smokkeltankers beloofden, is de vooruitgang beperkt gebleven. Tussen 1 november 2025 en 1 februari 2026 voeren 61 tankers van de schaduwvloot vrij door Europese wateren, waaronder 20 olie- en gastankers die voor Rusland de Noordzee doorkruisten.
België werkt momenteel aan wetswijzigingen om effectieve maatregelen tegen die tankers mogelijk te maken.
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!