“De moeder van alle handelsakkoorden”. Zo omschrijft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het handelsakkoord met India. De “deal” komt er kort na het Mercosur-vrijhandelsakkoord en een bewogen editie van het World Economic Forum in Davos.
Davos was een kantelmoment. Voor het eerst rechtte het oude continent zijn rug en trok het een duidelijke grens. En gelukkig maar. Europa gedroeg zich té lang als courtiers aan het Hampton Court, afwachtend naar de gemoedsstemming van de vorst om hun gedrag af te stemmen.
De vraag is nu: houden we dit vast of vervallen we binnenkort weer in die Europese zelfkastijding?
Te vaak vertelt Europa zichzelf dat het te traag is, te gereguleerd, te voorzichtig. Dat narratief is hardnekkig, maar fout. Zoals professor Hendrik Vos (UGent) het recent formuleerde: Europa is misschien niet zwak, maar irritant sterk. Professor Paul De Grauwe (London School of Economics) stelde deze week dat de EU, als ze haar macht inzet en tegenmaatregelen neemt, de VS meer schade kan toebrengen dan omgekeerd.
Europa beschikt over een enorme interne markt en exporteert meer naar de VS dan omgekeerd. Europa levert cruciale technologieën en combineert economische slagkracht met sociale stabiliteit en rechtszekerheid. Dat zijn strategische troeven in een wereld die onvoorspelbaarder wordt.
Onze bedrijven
In deze context spelen onze bedrijven een cruciale rol. Overheden moeten een kader bieden gestoeld op fundamentele waarden en checks & balances, maar bedrijven moeten het waarmaken. Zij zorgen voor duurzame energieoplossingen, voedselzekerheid, gezondheidszorg, digitale infrastructuur, data, defensie en kritieke technologie.
Bedrijven zijn de echte changemakers. Hun raden van bestuur moeten daarin het voortouw nemen. Innovative governance is daarbij de noodzakelijke heroriëntatie.
Laat de ego’s aan de kapstok
Om onze bedrijven echt opnieuw innovatief te maken, moeten bestuurders hun zelfgenoegzaamheid achterwege laten. Raden van bestuur moeten proactiever zijn, controle heruitvinden, van naderbij toekijken en werken met relevantere informatie. De
raad van bestuur moet in de spiegel kijken en zich afvragen: Zijn we nieuwsgierig en betrokken genoeg? Zijn we echt de motor van de vernieuwing?
Technologie en AI
Daarbij is technologische geletterdheid, met artificiële intelligentie als meest zichtbare voorbeeld, van cruciaal belang. AI verandert immers de manier waarop organisaties werken, concurreren en waarde creëren. Tegelijk gaat het gepaard met aanzienlijke investeringen en nieuwe risico’s, op het vlak van data, beveiliging en rendement.
Daarom moeten bestuurders voldoende technisch inzicht hebben om strategische keuzes te maken. Ze moeten meebepalen welke rol AI speelt in het businessmodel van hun organisatie en zorgen voor passend toezicht. Zonder die betrokkenheid dreigt AI een losstaand experiment te blijven, losgekoppeld van strategie.
Ethiek en leiderschap
In een wereld waar regels onder druk staan, worden ethiek en leiderschap opnieuw grenzen voor de license to operate. Een transparant bedrijfsdoel zal de bindende factor zijn. Alle bedrijfsleiders zullen integraal moeten denken en nieuwe denkkaders ontwikkelen.
Daarbij moet op alle niveaus routine plaatsmaken voor een meer inhoudelijk debat.
Paradoxaal genoeg ligt ook daar de Europese kracht. Onze reflex om af te wegen, risico’s te benoemen en belangen te balanceren, wordt vaak gezien als remmend. Maar zie dit als uiting van weerbaarheid.
Imperialisme mag dan terug zijn, dat betekent niet dat alles brute macht wordt. Europa heeft laten zien dat het een prijs kan zetten, een lijn kan trekken en invloed kan uitoefenen. De uitdaging is nu om het ook economisch te verankeren.
Voor bedrijven en hun bestuurders betekent dit dat governance richting en strategie geeft. In een data- en AI-gedreven wereld maken bestuurders expliciet waar hun organisatie kwetsbaar is, waar afhankelijkheden zitten en welke grenzen ze trekken.
Innovative governance als schild waarmee Europese bedrijven overeind blijven ondanks de snel veranderende spelregels, wereldwijd. Het is de meest nuchtere vorm van zelfverdediging die Europa heeft.
Sandra Gobert, CEO GUBERNA