Key takeaways

• Centrale banken zijn aan recordtempo fysiek goud aan het opkopen en opslaan.
• Sinds de opstart van het Bretton Woods-systeem wordt de rol van goud binnen de wereldeconomie de facto ingevuld door de Amerikaanse dollar.
• Dat systeem is gebaseerd op vertrouwen, maar sinds 2008 en zeker met het oog op recent financieel beleid neemt buitenlands vertrouwen in de Amerikaanse dollar langzaam maar zeker af.

Goud maakt bijna 30 procent uit van de reserves van centrale banken. Dat meldde Goldfix onlangs. Reserves van centrale banken bestaan traditioneel uit een mix van buitenlandse valuta, staatsobligaties en edelmetalen. De hoeveelheid goud die landen willen houden, is dus volop aan het stijgen. Verschillende landen, zoals India en China, vergroten hun goudreserve en repatriëren hun goud vanuit het buitenland. Na enkele decennia waarin het edelmetaal een kleinere rol speelde in het internationale monetaire systeem, is het dus terug van weggeweest. Wat verklaart deze heropleving?

Hoe de dollar de internationale reserve werd

Om te begrijpen waarom goud nu weer aan belang wint, moeten we terug naar het ontstaan van het huidige systeem. In 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog, kwamen verschillende landen samen in New Hampshire, Amerika, om afspraken te maken om internationale handel te vereenvoudigen, met het oog op reconstructie en economische stabiliteit. Op die conferentie werd na drie weken discussiëren het Bretton Woods-systeem opgestart.

Volgens dat Bretton-Woods-systeem werd de Amerikaanse dollar gelinkt aan de goudprijs. De meeste andere valuta’s werden rechtstreeks gekoppeld aan de dollar. Dat systeem werkte zolang er vertrouwen was in die inwisselbaarheid tussen goud en dollar. In plaats van goud op te slaan, sloegen de meeste centrale banken dollars op. Volgens afspraak was elke 35 dollar gelijk aan een ounce goud. Het systeem werkte zolang het vertrouwen in de inwisselbaarheid bleef bestaan. Centrale banken sloegen dollars op alsof het goudstaven waren. De dollar werd de wereldreservemunt.

Afwijking van de goudstandaard

Het Bretton Woods-systeem overleefde niet heel erg lang. De goudproductie kon de enorme toename in de vraag naar dollars, gedreven door de zeer snelle economische groei in de jaren 50 en 60, niet volgen. De Amerikaanse Federale Reserve bleef doorheen de volgende drie decennia haar hoeveelheid dollars in omloop aanvullen aan een veel hoger tempo dan de goudvoorraad. Andere landen, waaronder Frankrijk, gebruikten die verkregen Amerikaanse dollars dan om langzaam maar zeker de Amerikaanse reserves leeg te kopen.

In 1971 trok president Nixon de stekker eruit. Door de steeds oplopende kosten van de Vietnamoorlog was er in hoog tempo nood aan nog meer nieuw geld. Nixon schortte daarom de convertibiliteit tussen dollar en goud tijdelijk op. Die opschorting werd nooit omgekeerd. De wereldhandel stapte in één klap over op een systeem van zwevende wisselkoersen zonder anker.

Zweven zonder anker

Sindsdien heeft de dollar (en bij uitbreiding een hele hoop andere valuta’s) geen fysieke waarde meer die gelinkt is aan goud. De waarde van de Amerikaanse dollar is volledig gebaseerd op het vertrouwen van andere landen en consumenten dat de Amerikaanse economie zal blijven lopen. Het geopolitieke gewicht van de VS speelt hier natuurlijk ook een grote rol. In de praktijk betekent dit niet dat de dollar elk moment zijn dominante positie zomaar kan verliezen. Zo snel zal dat niet gebeuren. Het vertrouwen in de Amerikaanse economie is nog steeds aanzienlijk.

Nood aan veilige haven

Sinds de beurscrash van 2008 is het vertrouwen in de dollar wel flink geschaad. De Amerikaanse dollar bleek plots niet zo onfeilbaar. De pandemie en twee termijnen onder Donald Trump hebben het vertrouwen in de Amerikaanse economie nog verder doen afnemen. Verschillende landen zijn op zoek naar zekerheid. Die vinden ze in oud, vertrouwd goud.

De afgelopen jaren hebben centrale banken hun goudaankopen flink opgevoerd. China, Rusland, Turkije, India en Polen behoren tot de grootste kopers. Dat heeft vooral te maken met diversificatie en zorgen om de volatiliteit van de Amerikaanse dollar. Wanneer een centrale bank dollars heeft liggen, is ze afhankelijk van de Amerikaanse economie. Hoge Amerikaanse schulden, oplopende begrotingstekorten, geopolitieke sancties en het gebruik van het dollarsysteem als politiek instrument zetten aan om naar alternatieven te zoeken. China alleen al voegde in april meer dan 8 ton toe aan zijn reserves.

Goudvoorraad aanvullen op lange termijn

Goldman Sachs voorspelt dat de aankoop van goud door centrale banken enkel zal toenemen, met name de landen die geen NAVO-bondgenoot van de VS zijn. Polen is daar een beetje een uitzondering. Elk land heeft daar andere belangen in. Binnen Europa vaart Polen steevast een eigen koers en vult het de kluizen met grote hoeveelheden fysiek goud. De Poolse ambitie is om tot 700 ton goud op te slaan om financiële stabiliteit te verzekeren. Ter vergelijking: in Amerika ligt ongeveer elf keer zoveel, maar de Amerikaanse economie is daarentegen wel zo’n 25 keer groter dan de Poolse.

Centrale banken houden er rekening mee dat de dollar weleens verder zou kunnen verzwakken en dat de internationale handel niet meer in USD wordt berekend. Of dat dan ooit euro’s, gouden dukaten of een digitale valuta (al dan niet gekoppeld aan goud) zou kunnen zijn, blijft nog even giswerk.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!