Key takeaways
- Iran beschikt niet over de juridische en fysieke capaciteit om een permanente tolheffing op de Straat van Hormuz af te dwingen.
- Het internationaal recht garandeert vrije doorvaart door de gedeelde wateren van de regio.
- Verstorende tactieken bieden weliswaar diplomatieke invloed, maar kunnen geen duurzame inkomstenstroom genereren.
De poging van Iran om een permanent tolsysteem in te voeren voor schepen die de Straat van Hormuz doorkruisen, is fundamenteel gebrekkig. Hoewel Teheran momenteel zijn vermogen om het scheepvaartverkeer te belemmeren gebruikt als onderhandelingsmiddel in diplomatieke besprekingen met de Verenigde Staten, staat het vermogen om verstoringen te veroorzaken niet gelijk aan het handhaven van administratieve controle op de lange termijn.
Nieuwe spanningen
De regio kampt met een sterke toename van de instabiliteit, gekenmerkt door wederzijdse aanvallen tussen de Verenigde Staten en Iran naar aanleiding van berichten over Iraanse droneaanvallen op vrachtschepen. Beide landen beweren dat de ander een tijdelijk bestand van 60 dagen heeft geschonden. In de nasleep van aanvallen door de VS en Israël heeft Iran aangegeven zijn gezag over de zeestraat permanent te willen maken, wat de vrees aanwakkert dat het land de ongeveer 130 schepen die dagelijks de zeestraat passeren, tol zou kunnen gaan heffen.
De internationale gemeenschap is begrijpelijkerwijs gealarmeerd. Iran heeft meer dan 40 neutrale koopvaardijschepen aangevallen en meerdere doden veroorzaakt door het gebruik van mijnen, drones en raketten, waardoor de commerciële scheepvaart al meer dan een kwart jaar feitelijk is stilgelegd. Deze bezorgdheid wordt versterkt door de bewoordingen van een recent 14-puntenakkoord, dat slechts 60 dagen vrije doorgang garandeert en suggereert dat over toekomstige voorwaarden moet worden onderhandeld met Golfstaten zoals Oman.
Juridische en fysieke obstakels
Een dergelijke tolheffing zou echter onwettig zijn volgens het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee. Als internationale zeestraat verleent de Straat van Hormuz alle schepen het recht op doorvaart, dat kuststaten wettelijk niet mogen blokkeren. Bovendien vallen de primaire verkeersscheidingszones – in feite de ‘snelwegen’ van de zee – onder de jurisdictie van Oman en niet onder die van Iran.
Afgezien van de juridische aspecten maakt de fysieke realiteit van de zeestraat een tolsysteem onpraktisch. In tegenstelling tot het Suezkanaal of het Panamakanaal, die smalle, door één staat gecontroleerde doorgangen zijn waar loodsen schepen via een strikt konvooisysteem begeleiden, is de Straat van Hormuz uitgestrekt. Op het smalste punt strekt deze zich uit over ongeveer 39 kilometer door zowel Iraanse als Omaanse wateren. Deze omvang maakt het voor Iran vrijwel onmogelijk om elk onwillig schip fysiek te onderscheppen en tot betaling te dwingen.
Vrijheid van scheepvaart
Daarnaast speelt de kwestie van wereldwijde precedenten een rol. Rederijen en soevereine staten zouden zich waarschijnlijk verzetten tegen een permanente heffing, aangezien dit het fundamentele principe van de vrijheid van scheepvaart wereldwijd in gevaar zou brengen. Iran zou geen beheerde dienst verlenen, maar eerder een vergoeding vragen voor een reeds bestaand wettelijk recht.
Hoewel Iran tijdens het huidige conflict geweld heeft gebruikt om de scheepvaart af te schrikken, zijn dergelijke tactieken onhoudbaar in een economie in vredestijd. Tenzij Teheran bereid is om voor onbepaalde tijd aanvallen uit te voeren op burgerbemanningen – een actie die zou leiden tot strenge wereldwijde sancties en veroordeling, zelfs van bondgenoten zoals China – beschikt het niet over de nodige mechanismen om een illegale heffing af te dwingen. Uiteindelijk kan Iran weliswaar met succes chaos veroorzaken om onderhandelingsmacht te verwerven, maar kan het die instabiliteit realistisch gezien niet omzetten in een permanente inkomstenstroom. (fc)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
