Key takeaways

• In meerdere landen van de Europese Unie wordt de rechtsstaat bewust verzwakt door regeringen die democratische regels aanpassen.
• Ook sterke democratieën zoals België tonen tekenen van achteruitgang, wat wijst op een breder Europees probleem.
• De Europese Unie slaagt er voorlopig onvoldoende in om deze achteruitgang effectief aan te pakken.

Uit een recent rapport van Civil Liberties Union for Europe, een mensenrechtenorganisatie gericht op de Europese Unie, blijkt dat de rechtsstaat in verschillende Europese landen steeds meer onder druk komt te staan, meldt The Guardian in een exclusief artikel. In sommige landen is er sprake van bewuste afbraak van democratische regels. De rechtsstaat vormt de basis van een democratie en zorgt ervoor dat burgers beschermd worden en de regeringen zich aan de wet houden.

Achteruitgang in meerdere landen

In het rapport komen vijf Europese landen naar voren waar de rechtsstaat systematisch wordt afgebroken, namelijk Kroatië, Slowakije, Bulgarije, Italië en Hongarije. Aan deze landen wordt de term “dismantlers” toegekend, omdat hun regeringen regels en wetten aanpassen die de democratie verzwakken.

De Hongaarse premier Viktor Orbán blijft een beleid voeren dat controle en kritiek bemoeilijkt. Daarnaast heeft de Slowaakse regering van Robert Fico maatregelen doorgevoerd die de onafhankelijkheid van justitie en media hebben aangetast.

Sterke democratieën onder druk

Onze Belgische democratie vertoont ook tekenen van achteruitgang volgens het rapport. Naast België behoren ook Frankrijk, Denemarken, Zweden en Duitsland tot de zogenaamde “sliders”. Dit wil zeggen dat de rechtsstaat langzaam verzwakt zonder een duidelijke strategie.

Daarnaast zijn er ook landen, zoals Nederland en Griekenland, die geen voor- of achteruitgang kennen. Deze worden aangeduid als de “stagnators”. Polen behoort ook tot deze categorie. Zo probeert de Poolse premier Donald Tusk de onafhankelijke rechterlijke macht te herstellen die door de vorige regering werd afgebroken. Dit werd tegengehouden door het presidentiële veto.

Letland verdiende volgens de organisatie de status van “hard worker”. De regering van dit land slaagt erin om de normen van de rechtsstaat actief te verbeteren.

Gevolgen voor democratie

De gevolgen van de achteruitgang van de rechtsstaat mogen niet onderschat worden. Zo is er vaak sprake van een beperking van de vrijheid van burgers. In verschillende landen krijgen bijvoorbeeld journalisten vaker te maken met druk en soms zelfs met geweld. Ook worden protesten vaak strenger aangepakt.

In het rapport werd ook gesteld dat de Europese mechanismen om de rechtsstaat aan te pakken voor een groot deel ondoeltreffend waren, aangezien nog steeds veel lidstaten er niet in slagen om de aanbevelingen van de Europese Commissie om te zetten in maatregelen. Zo’n 93 procent van alle aanbevelingen in het rechtsstaatverslag van 2025 van de Commissie was een herhaling van voorgaande jaren. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!