“Het ontrafelen van de samenleving, dat moet zo snel mogelijk hersteld worden. Ik maak mij daar echt zorgen over”

Vandaag een bijzonder rustige week in de Wetstraat. Wij hebben vandaag een kerstgesprek met CD&V-voorzitter Joachim Coens, die stilstaat bij een, zeker voor hem, woelig jaar.

De essentie: Joachim Coens heeft als geen ander dat buikgevoel dat sommige politici in Brussel soms missen: dicht bij de Dorpsstraat. En hij maakt zich grote zorgen. “Er zit een kwaadheid in de samenleving. Je voelt dat, niet alleen in peilingen, maar ook als je in het veld beweegt en lokaal actief bent. Dan zie je, ja (blaast) ze hebben het gehad. Mensen weten het ook niet meer.” Vandaar dat hij zo snel mogelijk terug de samenleving open wil zien, zodat het ‘herstel’ kan beginnen: “Opnieuw vreugde kunnen vinden in culturele manifestaties, sportmanifestaties, ontmoetingen, barbecues, dat hebben we nodig.” De oplossing is relatief helder, zegt Coens, verplichte vaccins: “Je voelt ook dat de bevolking revolteert tegen degenen die niet gevaccineerd zijn en die dus eigenlijk meer problemen veroorzaken dan nodig.”

Het gesprek: “Het is een heftig jaar geweest op vele fronten. Maar als ik het even overschouw voor mezelf, wat mij het meeste bijgebleven is, is toch die overstroming in Wallonië.”

“Ik ben daar toen ook naartoe geweest met een groep jongeren, om te helpen, een dag. Maar de drama’s die je daar ziet … Die rivier, dat was in Chaudfontaine, die daar buiten de oevers was getreden. En al die woningen kapot, weg, mensen ook.”

“Ik heb dat ook in Damme meegemaakt, twee keer, wateroverlast. Nooit gebeurd in de geschiedenis. En nu plots, ook recent nog, een bedrijf onder water … Dat heeft te maken met het klimaat, maar het doet me ook denken aan het belang voor een eigen huis voor mensen en waar mensen soms wonen en hoe dat moet aangepakt worden. Het was toch indrukwekkend.”

De kritiek die je destijds hoorde was: de overheid heeft de mensen aan hun lot heeft overgelaten in de Vesdervallei. Mensen zijn vandaag nog altijd niet terug in hun woning?

“Het heeft zeker impact gehad op het vertrouwen in politiek. In eerste instantie inderdaad in Wallonië. Anderzijds was er ook heel veel solidariteit. Zelfs in Vlaanderen. De mensen wilden daar iets aan doen. Ook wij in de gemeente, Damme. Mensen die vrijwillig daar wilden gaan helpen. Dus die solidariteit tussen mensen is zeker groot geweest, omdat je gevat wordt in die woning, in je eigen familie, en dat pakt de mensen.”

“Maar inderdaad, ik denk dat de overheid niet voldoende uitgerust is om dit soort crisissen aan te vatten. En het is zeker wat veranderd. De regenbuien zijn plots en heftiger, dat was vroeger minder. Maar er is ook heel veel bijgebouwd. Er is op plaatsen gebouwd waarvan je zegt: dat is eigenlijk waterrijk gebied of overstromingsvatbaar gebied. Daar moet men op corrigeren. We moeten stoppen met bouwen op plekken waar er een risico is. We moeten machines voorzien, we moeten buffers voorzien. We moeten er ons op voorbereiden.”

“En eigenlijk, dat is een van de basistaken van de overheid, hè. Dit soort problemen … Dat mensen een veilige thuis hebben. Het ligt aan het vergunningenbeleid, het ligt aan de materialen, het ligt aan de civiele bescherming, de ingrepen die je kunt doen, enzovoort.”

Noem eens een hoogtepunt, als u er één mag uitpikken, voor 2021.

“Er zijn zo veel zaken. Enfin, de Olympische Spelen waren toch ook wel heel leuk. Maar u bedoelt het misschien politiek?”

Wel …

(lacht) “Ook dat was een positief punt om fier op te zijn, toen ons land toch heel veel medailles haalde, we waren daar blij om.”

“Persoonlijk, was voor mij het hoogtepunt dat ik met mijn oudste zoon van 18 jaar een tour gedaan heb in Polen, couch surfing hebben we gedaan. Dat is bij mensen thuis logeren. Dat was wel boeiend. En dan merk ik dat er toch niet zoveel problemen zijn in Polen als men soms denkt.”

“En politiek was voor mij het hoogtepunt wel het partijcongres natuurlijk.”

Nu recent, het Power ON!-congres …

(enthousiast) “Power ON!, de knop on.”

De kwade geest in mij denkt dan spontaan aan kerncentrales, de knop off?

“Ja, ook een heel interessant debat, het energieverhaal. Ook daar staat een stelling van in ons congres.”

Uw congres was een succes in die zin dat er van de 144 stellingen 143 eigenlijk goedgekeurd zijn, heb ik gelezen. Dat is bijna stalinistisch?

“Ja, er zitten ook gradaties in. Je moest 60 procent halen om een stelling te laten aanvaarden. Er zijn er die nipt 60 procent halen, er zijn die 70 procent halen, er zijn er die 80 procent en in de 90 procent halen. Er zit wel variatie in.”

Maar goed, eigenlijk hebt u een algemene fiat gekregen van de achterban om te zeggen: het is goed.

“Wel, het zijn inderdaad stellingen waar we verder mee kunnen. Ik voel ook direct, de parlementsleden die aan de slag gaan, zeggen: ‘Nu weten we het.’”

Daar was wat discussie over. Zijn dat nu partijstandpunten, nu die stellingen goedgekeurd zijn?

“Het is omdat het digitaal was, dat er daar wat vragen over waren. Maar meer mensen hebben gestemd dan wanneer het een normaal fysiek congres zou geweest zijn.”

“De status van die stellingen is dat dit door leden goedgekeurde posities zijn van de partij. De ene is meer oriënterend naar een standpunt, omdat het nog uitgewerkt moet worden, de andere is heel concreet.”

“We hebben een paar stellingen over pensioenen, bijvoorbeeld, dat elke dag telt. En tussen 62 jaar en 67 jaar kiezen, dat moet uiteraard een onderdeel worden van het totaalplan rond pensioenen.”

“We hebben ook heel wat stellingen rond woningen. De registratierechten naar nul procent. Dan stellen ze de vraag: mogen we dat nu doen of mogen we dat binnen enkele jaren doen? Ze zijn nog maar net gezakt, de tarieven.”

“Dus uiteraard gaan we daaraan verder werken, dat is een streefdoel. Statiegeld … Allez, er zijn zo heel wat zaken die absoluut standpunten zijn. Maar het ene is uitgewerkt en gedetailleerd en het andere is meer oriënterend.”

Het is ook wel een jaar geweest met veel kritiek op uw rol. Regelmatig in de krant ook stukken met anonieme bronnen. Hoe lastig is dat voor uzelf?

“Ik denk dat dat vooral ook te maken heeft met het zelfvertrouwen in de partij, in functie van opiniepeilingen…”

Die waren niet goed, die opiniepeilingen.

“Die zijn niet goed, voor meerdere partijen, maar goed, dat laatste gaat ons niet aan, het gaat over onszelf.”

“Dat creëert wat onrust. Maar ook in vind dat het beter moet. En dan gaat het voor mij om het vertrouwen in de politiek te herstellen. We moeten besturen, maar ook de partij plaatsen en positioneren.”

“Een tweede zaak is dat we intern heel veel werk hebben verricht. We hebben twee congressen gehouden.”

En nu nog een boostercongres in het voorjaar?

Ja, we hebben een inhoudelijk congres gehad nu recent. Maar we hebben in het begin van het jaar een statutair congres gehad, dat de organisatie herbekeek. Maar ze waren beide digitaal. Dat creëert ook wat moeilijkheden. Mensen willen mekaar zien, willen praten en discussiëren. Dat is eigen aan die mensen die militant zijn en die mandataris zijn van onze partij. Dus, hopelijk kunnen we dat volgend jaar beter doen.”

Als u nu terugblikt, u bent twee jaar voorzitter …

“De coronavoorzitter…” (lacht)

Dat is geen cadeau.

“Nee. Ik zoek geen excuses, maar het is wel iets dat je niet verwacht en ook niet inschat op het moment dat je meedoet.”

“Ik dacht, ik kom van twintig jaar buiten de politiek plots in de Wetstraat: ik moet de mensen in de partij leren kennen, we gaan daar heel veel in dialoog kunnen treden. En dan zit je plots aan een scherm gekluisterd, waar je natuurlijk ook wel veel connectie kunt leggen, maar niet op dezelfde manier. En dat is op zich jammer. Ik hoop dat dat betert volgend jaar.”

Als er één ding is in 2021 wat u anders had willen doen, wat is dat dan?

“Dat ik die dialoog had kunnen opzetten.”

“En misschien ook, en dat is een les voor de politiek bij de vierde coronagolf: we hadden misschien wat sneller moeten doorhebben dat dit ging komen. Iedereen heeft zich daar een beetje op miskeken. En bijvoorbeeld die vaccinatieplicht die we op een gegeven moment ook naar voren geschoven hebben. Die coronabarometer die we al lang naar voren geschoven (moesten) hebben.”

Moet dat er nu eindelijk komen, die verplichte vaccinatie?

“Er is daar lang over geaarzeld geweest. Wij hebben dat heel duidelijk op tafel gelegd, ook met die coronabarometer, trouwens. Misschien zelfs te laat. Hadden we dat in september al kunnen doorduwen, dan waren we niet in deze fases gekomen.”

Maar waar wachten we nu dan op?

“Ja, het is een aarzeling om adviezen en moet dat en kan dat… (zucht) In het begin klonk het ook nog: ‘Dat doet men alleen in Micronesië.’ Maar uiteindelijk …

Dat is wat de premier, Alexander De Croo (Open Vld) stelde.

“Inderdaad, dat kwam de premier zeggen, terwijl dat ook in Indonesië was, een land met bijna 300 miljoen inwoners. Maar nu is het ook in Oostenrijk en Duitsland verplicht. Dus iedereen zegt: het is toch wel echt cruciaal. En je voelt ook dat de bevolking revolteert tegen degenen die niet gevaccineerd zijn en die dus eigenlijk meer problemen veroorzaken dan nodig.”

“De coronabarometer is eigenlijk een beetje hetzelfde verhaal. We zijn daaraan begonnen, dat is moeilijk. Maar, ja, Nieuw-Zeeland doet het, Singapore doet het. Enfin, dat zijn andere landen dan wij, maar toch. De voorspelbaarheid van acties, van waarom ga je in de culturele sector of in de economische sector of in de gewone mobiliteit van mensen ingrijpen? Ja, dat is omdat je bepaalde drempels overschrijdt. En dan moet er een alert aangaan: oei, alle besmettingen stijgen, oei, alle ziekenhuizen liggen vol. Ja, dat is dan logisch. En die voorspelbaarheid mankeren we.”

In het begin was er bij Vivaldi een duidelijk crisismanagement. Maar zeker de laatste maanden brokkelt dat wel wat af. Zoals u zelf aanhaalt: die coronabarometer die er nog niet is, of de discussie rond de verplichte vaccins. Hoe zeer drukt dat op die ploeg?

“Dat weegt wel. Maar het heeft te maken met het feit dat er in het begin echt enkel crisismanagement was, er was nog geen vaccin. Vervolgens dacht men: er is nu een vaccin, er is maar één opdracht meer, die vaccinatiecentra regelen. En als een bepaald percentage van de bevolking dat vaccin dan gehad heeft, zijn we erdoor. En dat was ook het beeld dat men gecreëerd heeft bij de mensen.”

“Dan begon je weer heel blij te zijn, ik ook, hè, en allerlei dingen te doen zoals in het normale leven. Terwijl natuurlijk: niet iedereen was gevaccineerd, die vaccins duren ook maar een bepaalde periode en dan komt er een nieuwe variant, of het is een hernieuwde immuniteit die je moet opbouwen. Plus, je kunt zelf met het vaccin toch nog een deel besmet geraken.”

“Dat heeft echt een domper op alles gezet. En nu komen die eerste vragen terug. Moesten we toch niet een coronabarometer hebben? Moeten we toch niet onze ziekenhuizen anders organiseren? Moeten we toch niet iedereen verplichten? En dat is wat er nu moet gebeuren. Je moet inderdaad in zo’n crisis op lange termijn denken.”

U bent een van de architecten van Vivaldi. U heeft een risico genomen met uw partij. Hoe lastig is het om te zien dat die coalitie zo slecht functioneert? Dat er zo veel ruis op de lijn zit, onder voorzitters?

“We hebben vele en lange onderhandelingen gevoerd. Ook in andere constellaties. Dus we hadden eerst een regering vooruitgeschoven met de N-VA en de PS, de twee grote partijen aan de twee taalgrenzen. Maar uiteindelijk, er was corona, er moest een regering komen. We wilden onze verantwoordelijkheid ook oppakken.”

En die regering start ook met een goed elan. Jullie hadden een hele nieuwe lijst ministers.

“We hadden, samen met de andere partijen, gedacht: als we nu geen kibbelkabinet organiseren, geen ruzie gaan maken, zoals uiteindelijk dat Zweeds kabinet toch wel slecht geëindigd was, dan zal de bevolking doortastend besturen wel snel appreciëren.”

“En wat zie je dan, dat moet ik eerlijk zeggen: aan Franstalige kant begint men toch wel voortdurend die profilering en die spanningen op te zoeken? Dat heeft ook te maken met het feit dat daar alle drie de grote partijen erin zitten, dat er dus een zeer ruime meerderheid is. Eigenlijk is men vooral ten opzichte van elkaar aan het profileren. Terwijl we op de Nederlandstalige kant ten opzichte van de extremen moeten winnen en dus minder dat debat hebben.”

“Ik had ook niet verwacht dat het zo scherp zou gespeeld worden en dat het zou overwaaien. Daar moeten we het toch eens met de collega’s over hebben.”

Want op deze manier organiseert Vivaldi de eigen nederlaag?

“Ja. Er zijn natuurlijk ook inhoudelijke verschillen, hè. Bijvoorbeeld rond het profvoetbal en rond de tweede en derde woning, de fiscale aftrek daarvan. Dat zijn evidenties voor ons en voor de meeste partijen, en dan zie je toch dat de MR zich daar zwaar op profileert. Terwijl je je afvraagt waarom eigenlijk.”

Het gevoel leeft dat zeker de MR en Georges-Louis Bouchez een stoorzender zijn in die coalitie.

“Ja. Plus, ook intern is het daar nu ook een niet evidente zaak. Nu ja, ook andere partijen profileren zich soms.”

“Ik denk dat de mensen daar op zich geen boodschap aan hebben. Dat is eigenlijk ook mijn verwachting, dat mensen vooral willen dat er goed bestuurd wordt en kijken hoe er zaken opgelost kunnen worden. Niet alleen federaal, maar ook bijvoorbeeld tussen Vlaams en federaal, rond het energieprobleem.”

“Aan de andere kant moet ik ook wel toegeven als ik de peilingen bekijk, dat degenen die polariseren en debatteren blijkbaar beloond worden. En dat degenen die eigenlijk in een consensusmodel zitten, niet.”

Wat is uw antwoord daar dan op?

“Misschien moeten we toch nog iets scherper onze posities onderstrepen. En toch, ik kan het niet anders zeggen: het is ook mijn natuur, om oplossingen proberen te vinden. En tussen het Vlaamse en het federale en binnen het federale te kijken hoe het wél kan werken.”

Ik blijf het me afvragen, het leiderschap van de regering had evengoed bij jullie kunnen zitten. Vandaag ligt Alexander De Croo als premier over zijn methode wel wat onder vuur.

(blaast) “Goh, dat had bij ons, en dat had ook niet bij ons … We zijn met zeven partijen, we zijn daar niet de grootste.”

Wel de grootste Vlaamse partij.

“Ja, dat was ex aequo met Open Vld. Maar die  hadden met de MR wel  een familie die groter was dan de onze. Al weet ik niet of die familie wel altijd op dezelfde golflengte zit.” (lacht) “Een familie is goed, maar enfin, soms kan dat ook te veel zijn.”

Een zatte nonkel die wat te luidruchtig is?

(lacht) “Juist”…

“In Vlaanderen hadden we niet de positie om de leiding te hebben. Hoewel dat ook goed zou geweest zijn.”

Hoe zit het nu met die Vlaamse regering? De fut lijkt er wat uit?

“Wat ik vooral zie, is dat het zelfvertrouwen van onze fractie in het Vlaams Parlement toch gegroeid is, en dat ze regelmatig ook posities innemen. Dat vind ik goed. In het begin was dat ‘een zakelijk gegeven’ en er was het strakke regeerakkoord.”

“Maar het was ook nodig om af en toe wél eens dingen te kunnen poneren. Ik voel wel dat ze daardoor voor een stuk bevrijd zijn nu. Dat ze zeggen: ‘Goed, wij kunnen ook iets brengen’.”

“Maar het is waar dat het geen evidentie is. We moeten zien dat de spanningen door bepaalde manieren van sommige ministers, die de laatste tijd toch wat oplopen, beheersbaar blijven.”

Ik denk spontaan aan Zuhal Demir (N-VA) als ik u zo hoor?

“Ja, daar zit toch wel een issue. De methodiek en de collegialiteit in een regering moet men respecteren. Dat is niet zo gemakkelijk geweest.”

“Ik vind ook daar, zowel in de federale als de Vlaamse, dat wij erin zitten om te proberen goed te besturen. En we moeten ook daar oplossingen vinden. Het is aan Jan Jambon en ook aan Alexander De Croo om daar mee aan de kar te trekken.”

Blik eens vooruit op 2022. Wat is de belangrijkste inzet die we voor ons hebben?

“Ik hoop eerst en vooral dat het leven terug wat normaal kan worden voor de mensen. Dat we mekaar kunnen zien en de normale feesten en ontmoetingen kunnen hebben. Ik denk dat dat echt zwaar weegt op de mensen.”

“Er zit een zekere kwaadheid bij de samenleving. Je voelt dat ook, niet alleen in peilingen, maar ook als je in het veld beweegt en lokaal actief bent. Dan zie je, ja (blaast) ze hebben het gehad. En ze weten het ook niet meer. En ze verwachten oplossingen van de politiek en zij die besturen.”

“Wij zijn een partij die het moet hebben van dichtbij mensen te staan, tussen het volk, van aanwezigheid, van activiteit. Maar ook die verbinding te kunnen leggen, dat we dat terug kunnen doen.”

“En dan zullen we eerst en vooral toch nog heel veel moeten verwerken. Als je op het terrein komt, krijg je wel wat over je, op dit moment. En dat moet gebeuren, dat is een beetje een catharsis. Maar dat de mensen opnieuw vreugde kunnen vinden in culturele manifestaties, sportmanifestaties, ontmoetingen, barbecues enzovoort. Dat hoop ik eigenlijk vooral. Dat is geen grote politiek, maar dat is het ontrafelen van de samenleving dat wat moet hersteld worden. En ik maak mij daar echt zorgen over.”

Omikron schept een onzekerheid.

“Ja, het schept een onzekerheid. Wel goed dat nu bewezen is dat het vaccin ook daarvoor helpt. Dus, ja, die boosterprik of derde prik voor het einde van het jaar, die moet hopelijk iedereen kunnen krijgen. Dan kunnen we vertrokken zijn op een nieuwe manier.”

2022 wordt ook het jaar waarin u opnieuw naar interne verkiezingen moet bij CD&V. Hoe kijkt u daarnaartoe?

“Het is nog lang, hè.”

Het is in december.

“Dus dat is nog een jaartje te gaan. Goed, elke dag met een keer in de politiek. Ik heb mezelf voorgenomen om nog meer in dialoog te kijken hoe we met onze collega’s, federale ministers en Vlaamse ministers gezamenlijk een strategie kunnen ontwikkelen als partij. Ook wil ik de Parlementsleden wat meer in beeld brengen. En geleidelijk aan het vertrouwen van de militanten en de mandatarissen opbouwen. Dat is eigenlijk het belangrijkste.”

“Maar goed, te gronde gaat het vooral ook over hoe dat de samenleving en de politiek terug wat vertrouwen krijgen in elkaar. En dat is een onderdeel daarvan.”

U heeft hier ooit gezegd: “Eigenlijk ligt de lat voor mij op 20 procent voor CD&V.” Is dat iets wat u vandaag herhaald?

“Wel, ik denk dat die percentages … (lacht)

Een stoute vraag, maar …

“Ja, uiteraard zijn de ambities altijd hoog. Maar we moeten ook zien … Op dit moment moeten we ook realistisch zijn. Het landschap zit redelijk vast, omdat je mensen hebt die ter linker- of ter rechterzijde ontevreden zijn. Het centrum is dan niet evident.”

Er wordt wel gesproken over een herverkaveling, een ander soort landschap. Gelooft u daarin?

“Weet u, we hebben vroeger nog verschillende stromingen gehad, die we dan samenbundelden. Ik denk dat dat het niet is. De essentie voor mij is dat je je eigen verhaal brengt. Dat je terug, wat ons congres ook zegt, voor gewone mensen opkomt. Voor hun zorgen, hun inkomen, hun gezondheid, hun veiligheid. Soms zijn we bezig met zaken die veraf zijn: ijsberen hier, of problematieken daar. Dat mensen zeggen: ‘Waar zijn jullie in godsnaam mee bezig? Ga ik voldoende pensioen hebben? Is mijn huis in orde? Hoe ga ik de elektriciteit betalen?’ Dat zijn de zorgen van de mensen.”

“Energie bijvoorbeeld ook, de nieuwe energienormen. Mensen zijn daar echt mee bezig. ‘Kunnen we nog rondkomen op het einde van de maand? Zullen we veilig zijn? Hoe zal mijn gezondheid zijn?’ Dat zijn de vragen. En eigenlijk moeten we die prioritair behandelen. Ten opzichte van: grote winsten, bedrijven, investeringen … Zal het de gezondheid van de mensen schaden of niet? En zullen de mensen voldoende inkomen hebben?”

“Dus ik denk dat we daar naar moeten terugkeren in de politiek. En dat heb ik ook gevraagd aan onze ministers, aan Vincent Van Peteghem en aan Hilde Crevits om daarmee bezig te zijn. Zij zijn daarvan overtuigd en ze zetten daar ook op in. Met de bijzondere bijdrage nu van Vincent. En Hilde met de jobbonus om de mensen die werken netto meer te doen overhouden.”

Welke van uw ministers heeft u het meest verrast in 2021?

“Oh, elke minister verrast mij elke dag een beetje, dus dat is goed.”

U ziet al uw ‘kinderen’ even graag?

(lacht) “Ja, zeker en vast! Het is een mooi geheel. Ze hebben allemaal verschillende achtergronden, maar ook verschillende bevoegdheden. Dat maakt wel dat je het geheel hebt.”

Wat wenst u het land toe in 2022?

“Ja, toch wat rust en stabiliteit in het verhaal, dat mensen opnieuw een normaal leven kunnen leiden.”

Wat mogen we u toewensen?

“Een goede gezondheid, dat lijkt me belangrijk. Voor iedereen. Aan politiek doen, is toch wel een bijzondere stiel, dus de gezondheid is belangrijk.”

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20