Key takeaways
- De Europese Unie kampt met trage en vastgelopen besluitvorming door de unanimiteitsregel, waarbij één lidstaat beslissingen kan blokkeren.
- Er groeit binnen Europa toenemende druk om het systeem te hervormen, met voorstellen zoals overstappen naar gekwalificeerde meerderheid om efficiënter te kunnen handelen.
- Tegelijkertijd blijft er verdeeldheid tussen lidstaten, waarbij sommigen hervorming zien als noodzakelijk en anderen vrezen voor verlies aan nationale soevereiniteit en invloed.
Door de oorlog in Iran en Oekraïne komen beperkingen van het interne besluitvormingsproces van de Europese Unie bloot te liggen. Vooral de unanimiteitsregel, waarbij één lidstaat een beslissing kan blokkeren, blijft een discussiepunt.
Binnen verschillende Europese instellingen groeit de frustratie over trage besluitvorming. Vaak worstelt de Europese Unie om een gemeenschappelijke stem te vinden, terwijl internationale crises zich in een hoog tempo ontwikkelen, vertelden negen EU-diplomaten aan Politico. Dit voedt de discussie over belangrijke hervormingen van het buitenlandse beleid.
Vastgelopen besluitvorming
Het principe van unanimiteit vormt een kernprobleem binnen het buitenlandse beleid. Daarbij moeten alle lidstaten het eens zijn voordat een beslissing kan worden doorgevoerd. In de praktijk kan dus één enkel land een beslissing tegenhouden, zelfs wanneer alle andere lidstaten wel akkoord zijn. Dit heeft in het verleden vaak geleid tot discussies over sancties, diplomatieke acties en steunpakketten.
Eerder heeft Viktor Orbán van Hongarije al verschillende beslissingen vertraagd of zelfs volledig geblokkeerd, zoals het steunpakket voor Oekraïne, door gebruik te maken van dat zogenaamde vetorecht. Hierdoor ontstaat frustratie bij andere lidstaten over het verlies aan doortastendheid van de Europese Unie op cruciale momenten.
Tegelijkertijd zijn sommige lidstaten van mening dat unanimiteit een fundamenteel onderdeel is van nationale soevereiniteit. Zij vrezen dat afschaffing van het vetorecht nadelig zal zijn voor kleinere landen. Deze zouden mogelijk minder invloed hebben binnen de EU.
Toenemende druk
Steeds meer Europese leiders lijken voorstander te zijn van een hervorming van het Europese besluitvormingsproces. Zweden heeft eerder het idee naar voren geschoven om over te stappen naar een gekwalificeerde meerderheid. Bij dit systeem worden beslissingen genomen zonder volledige unanimiteit.
“We moeten het unanimiteitsbeginsel in de EU op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid vóór het einde van de huidige zittingsperiode afschaffen, zodat we beter in staat zijn om internationaal op te treden en echt volwassen te worden”, zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul zaterdag, volgens de Duitse Funke Group.
Niet alle lidstaten staan achter de mogelijke radicale hervormingen. Zo waarschuwen onder andere België en Frankrijk dat het afschaffen van de unanimiteit inefficiënt kan zijn. Daarnaast zou de EU hierdoor intern kunnen verzwakken. “Nu een debat starten over de Europese unanimiteitsregels zou volgens mij de snelste manier zijn om het in echte problemen te brengen,” stelt de Belgische premier Bart De Wever.
Wat heeft de EU nodig?
Er wordt ook stilgestaan bij de structuur van het buitenlands beleid. Verschillende analisten en diplomaten stellen dat het gebrek aan politieke wil even bepalend is als de regels van het systeem. Volgens hen is het mogelijk om binnen bestaande kaders beter te kunnen samenwerken en overeenkomsten te sluiten.
De versterking van de Europese diplomatieke dienst en het centraliseren van besluitvorming zijn ideeën die op tafel liggen. Sommige experts schuiven het idee om delen van de structuur te integreren in de Europese uitvoerende macht naar voren. Zo zouden ze sneller kunnen handelen in crisissituaties. (fc)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!