Key takeaways

• De zorgvolmacht groeit explosief, maar achter die populariteit schuilt een complex juridisch instrument dat veel mensen onderschatten.
• Vanaf 2027 veranderen de regels voor professionele lasthebbers, waardoor sommige bestaande zorgvolmachten best opnieuw bekeken worden.
• Een zorgvolmacht lijkt eenvoudig, maar kleine keuzes bepalen later wie jouw geld, woning en zorg mag beheren, en wanneer de vrederechter alsnog moet ingrijpen.

In 2025 werden in België 138.619 zorgvolmachten afgesloten, een verdubbeling in vijf jaar tijd. Achter die explosieve groei schuilt een duidelijke trend: wie zijn vermogen en zorg niet aan een gerechtelijke procedure wil overlaten, kiest steeds vaker voor een vooraf vastgelegde lasthebber. Maar hoe werkt zo’n zorgvolmacht precies, en waar moet je voor opletten? Business AM zocht het voor u uit.

Zelf de regie houden, ook wanneer je dat niet meer kunt

Niemand denkt graag na over een dag waarop hij of zij niet langer zelf belangrijke beslissingen kan nemen. Toch kan het sneller gebeuren dan veel mensen denken. Een zwaar verkeersongeval, een beroerte, een hersenbloeding, een coma of een vorm van dementie kunnen ervoor zorgen dat je tijdelijk of definitief wilsonbekwaam wordt. Op dat moment moeten anderen beslissingen nemen over je geld, je woning of zelfs bepaalde aspecten van je persoonlijke zorg.

Steeds meer Belgen willen die keuzes niet aan het toeval overlaten. Volgens cijfers van de Federatie van het Notariaat (Fednot), waarover Business AM berichtte, werden in 2025 maar liefst 138.619 zorgvolmachten afgesloten. Dat is een verdubbeling tegenover vijf jaar eerder. Vooral in Vlaanderen wint de zorgvolmacht sterk aan populariteit.

Die stijgende belangstelling is niet toevallig. “Een zorgvolmacht geeft mensen de mogelijkheid om vandaag al te bepalen wie later hun belangen zal behartigen”, legt notaris.be uit. Daarmee voorkom je dat de vrederechter later zonder jouw voorafgaande keuzes een bewindvoerder moet aanstellen.

Toch is een zorgvolmacht geen wondermiddel. Ze biedt heel wat voordelen, maar vraagt ook vertrouwen, duidelijke afspraken en een doordachte voorbereiding. Bovendien verandert de regelgeving vanaf september 2027 op enkele belangrijke punten. Hoog tijd dus om de voor- en nadelen van de zorgvolmacht onder de loep te nemen.

Wat is een zorgvolmacht precies?

Een zorgvolmacht is een overeenkomst waarbij je één of meerdere personen aanduidt die later in jouw naam mogen handelen wanneer je zelf niet langer in staat bent om dat te doen. Juridisch spreekt men over een lastgever, die de volmacht verleent, en een lasthebber, die de bevoegdheden krijgt.

Volgens notaris.be kan een zorgvolmacht zowel betrekking hebben op je vermogen als op bepaalde persoonlijke belangen. Zo kan je iemand toestemming geven om je bankrekeningen te beheren, facturen te betalen, huurinkomsten te innen of beleggingen op te volgen. Daarnaast kun je ook afspraken maken over persoonlijke aangelegenheden, zoals de keuze van een woonzorgcentrum, contacten met zorgverleners of het bewaken van je rechten als patiënt.

Belangrijk is dat een zorgvolmacht alleen kan worden opgesteld zolang je nog wilsbekwaam bent. Dat betekent niet dat je perfect gezond moet zijn. Ook iemand met een beginnende aandoening kan nog perfect begrijpen welke beslissingen hij neemt. Volgens notaris.be is het daarom verstandig om niet te wachten tot cognitieve problemen zich verder ontwikkelen. Wie te lang uitstelt, riskeert immers dat een zorgvolmacht juridisch niet meer mogelijk is.

Waarom kiezen zoveel mensen voor een zorgvolmacht?

De belangrijkste reden is eenvoudig: je behoudt zelf de controle.

Wie geen zorgvolmacht heeft en later wilsonbekwaam wordt, komt mogelijk terecht in een procedure van gerechtelijke bescherming. In dat geval beslist de vrederechter wie jouw goederen en belangen zal beheren. Hoewel daarbij zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met je familiale situatie, heb je daar zelf op dat moment geen invloed meer op.

Met een zorgvolmacht gebeurt net het omgekeerde. Jij bepaalt vooraf wie jouw belangen zal verdedigen en onder welke voorwaarden dat gebeurt.

Volgens notaris.be is dat één van de grootste sterktes van het systeem. De volmacht kan bovendien onmiddellijk ingaan, bijvoorbeeld wanneer je hulp nodig hebt bij je administratie, of pas wanneer je effectief wilsonbekwaam wordt. Die flexibiliteit maakt het instrument bruikbaar in heel uiteenlopende situaties.

Ook Deutsche Bank wijst erop dat veel mensen de zorgvolmacht uitsluitend associëren met dementie, terwijl ook jongere volwassenen ermee geconfronteerd kunnen worden. Een ernstig ongeval, een hersenletsel of een langdurige ziekenhuisopname kunnen evengoed aanleiding geven tot een periode waarin iemand zijn eigen belangen niet meer zelfstandig kan behartigen.

Een zorgvolmacht is geen blanco cheque

Wie het woord “volmacht” hoort, denkt al snel dat iemand anders zomaar alles kan beslissen. In werkelijkheid ligt dat veel genuanceerder.

Een zorgvolmacht kan zeer algemeen worden opgesteld, maar evengoed bijzonder gedetailleerd. Volgens notaris.be kun je perfect bepalen welke handelingen wel en niet zijn toegestaan.

Je kunt bijvoorbeeld enkel toestemming geven om bankzaken te regelen of facturen te betalen. Maar je kunt de volmacht ook uitbreiden tot vastgoedtransacties, beleggingen of schenkingen, voor zover de wettelijke voorwaarden zijn vervuld.

Daarnaast kun je voorwaarden opleggen. Zo kun je bepalen dat bepaalde beslissingen alleen mogen worden genomen na overleg met andere familieleden, dat meerdere lasthebbers gezamenlijk moeten beslissen of dat de lasthebber regelmatig rekenschap moet afleggen.

Ook Deutsche Bank benadrukt dat dergelijke controlemechanismen verstandig zijn. Wie dat wenst, kan zelfs een afzonderlijke vertrouwenspersoon aanduiden die toezicht houdt op de uitvoering van de zorgvolmacht en alarm kan slaan wanneer misbruik wordt vermoed.

Dat neemt niet weg dat een zorgvolmacht in de eerste plaats gebaseerd blijft op vertrouwen. Wie iemand ruime bevoegdheden geeft over zijn vermogen, moet ervan overtuigd zijn dat die persoon uitsluitend in zijn belang zal handelen.

De voordelen: autonomie en minder administratieve rompslomp

Een goed uitgewerkte zorgvolmacht biedt verschillende voordelen.

In de eerste plaats zorgt ze voor rechtszekerheid. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je partner, kinderen of andere naasten. Wanneer duidelijk vastligt wie beslissingen mag nemen, vermijd je veel onzekerheid op een moment dat emoties vaak hoog oplopen.

Daarnaast verloopt het beheer van je vermogen doorgaans veel vlotter. Volgens notaris.be hoeft de vrederechter normaal gezien niet tussen te komen wanneer een correct opgestelde en geregistreerde zorgvolmacht in werking treedt. Daardoor kunnen bankzaken, betalingen of administratieve beslissingen sneller worden afgehandeld dan bij een gerechtelijke bewindvoering.

Een ander voordeel is dat je de inhoud van de zorgvolmacht kunt aanpassen zolang je wilsbekwaam blijft. Verandert je familiale situatie? Komt er een kleinkind bij? Verhuis je naar het buitenland of wil je liever iemand anders als lasthebber aanduiden? Dan kun je de zorgvolmacht eenvoudig wijzigen of zelfs volledig intrekken.

Die flexibiliteit onderscheidt de zorgvolmacht van veel andere juridische instrumenten.

Maar er zijn ook duidelijke valkuilen

Tegelijk waarschuwen experts ervoor om de zorgvolmacht niet te idealiseren.

Volgens notaris.be blijft de keuze van de juiste lasthebber cruciaal. Een zorgvolmacht geeft immers vaak verregaande bevoegdheden over bankrekeningen, beleggingen en soms ook vastgoed. Wanneer die bevoegdheden in verkeerde handen terechtkomen, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn.

Daarom raden notarissen aan om niet alleen zorgvuldig na te denken over wie je aanduidt, maar ook over hoeveel vrijheid je die persoon geeft. Soms is het verstandiger om meerdere lasthebbers samen te laten optreden of om bepaalde belangrijke beslissingen expliciet aan voorwaarden te koppelen.

Ook Deutsche Bank wijst erop dat een zorgvolmacht nooit een “blanco cheque” hoeft te zijn. Door duidelijke instructies op te nemen en controlemechanismen te voorzien, kan het risico op misbruik aanzienlijk worden beperkt. Toch blijft er altijd een menselijke factor. Een zorgvolmacht werkt uiteindelijk alleen goed wanneer vertrouwen en transparantie hand in hand gaan.

Bovendien biedt een zorgvolmacht geen absolute bescherming. Wanneer de vrederechter vaststelt dat de belangen van de beschermde persoon onvoldoende worden gewaarborgd of wanneer er ernstige familiale conflicten ontstaan, kan hij alsnog beslissen om een gerechtelijke bewindvoering op te starten. Volgens notaris.be blijft die mogelijkheid altijd bestaan wanneer dat noodzakelijk is om de betrokkene beter te beschermen.

Moet je verplicht naar de notaris?

Het korte antwoord is: nee.

Een hardnekkig misverstand is dat een zorgvolmacht altijd via de notaris moet worden opgesteld. Dat klopt niet. Volgens notaris.be en Wikifin kun je ook zelf een onderhandse zorgvolmacht opstellen, op voorwaarde dat je op dat moment wilsbekwaam bent en dat de volmacht correct wordt geregistreerd in het Centraal Register voor Lastgevingen (CRL). Alleen dan blijft ze ook uitwerking hebben wanneer je later wilsonbekwaam wordt.

De kostprijs varieert sterk: een notariële zorgvolmacht kost dit jaar doorgaans tussen 500 en 600 euro, terwijl een onderhandse zorgvolmacht via een online dienst al vanaf ongeveer 59 euro beschikbaar is, volgens zorgvolmacht‑online.be.

Toch is daarmee niet gezegd dat zelf opstellen altijd de beste keuze is.

Een zorgvolmacht is immers veel meer dan een standaarddocument waarin je één naam invult. Ze bepaalt welke bevoegdheden iemand krijgt, wanneer de volmacht in werking treedt, welke beperkingen gelden en hoe mogelijke belangenconflicten worden opgevangen. Onzorgvuldige of onduidelijke formuleringen kunnen jaren later aanleiding geven tot discussies binnen de familie of zelfs tot een tussenkomst van de vrederechter.

Volgens notaris.be ligt precies daar de meerwaarde van de notaris. Die kijkt niet alleen na of de tekst juridisch sluitend is, maar bekijkt de zorgvolmacht ook in haar ruimere context. Heeft de betrokkene een nieuw samengesteld gezin? Is er vastgoed? Zijn er schenkingen gepland? Is er een familiale onderneming? Hoe verhouden de bepalingen zich tot het huwelijksvermogensrecht en het erfrecht? Het zijn vragen die vaak pas aan bod komen wanneer de situatie complexer wordt, maar die later een groot verschil kunnen maken.

Daar komt nog bij dat een notariële akte in sommige gevallen wel wettelijk verplicht is. Dat geldt onder meer wanneer de zorgvolmacht de lasthebber de bevoegdheid geeft om later een onroerend goed te verkopen of notariële schenkingen te verrichten. In zulke gevallen volstaat een onderhandse zorgvolmacht niet.

Voor eenvoudige situaties kan zelf opstellen dus perfect een valabele optie zijn. Wie echter een complex vermogen heeft, een onderneming bezit, verschillende erfgenamen heeft of toekomstige vastgoedverrichtingen wil mogelijk maken, is doorgaans beter af met professioneel advies. Niet omdat de wet dat altijd voorschrijft, maar omdat een zorgvolmacht vaak pas haar echte belang bewijst op een moment waarop de persoon zelf niets meer kan verduidelijken.

Een zorgvolmacht regelt niet alles

Hoewel een zorgvolmacht bijzonder ruim kan worden ingevuld, bestaan er duidelijke wettelijke grenzen.

Zo kan een lasthebber geen testament opstellen of wijzigen in jouw plaats. Ook hoogstpersoonlijke beslissingen, zoals het afleggen van een euthanasieverklaring of een verklaring inzake orgaandonatie, vallen buiten het toepassingsgebied van een zorgvolmacht. Voor zulke onderwerpen bestaan afzonderlijke wettelijke regelingen.

Ook dat is een belangrijk aandachtspunt. Een zorgvolmacht maakt deel uit van een bredere zorg- en successieplanning, maar vervangt die niet volledig. Wie zijn toekomst grondig wil voorbereiden, bekijkt daarom best ook andere documenten, zoals voorafgaande wilsverklaringen of een testament. Volgens Deutsche Bank denken veel mensen ten onrechte dat één zorgvolmacht volstaat om alle toekomstige beslissingen af te dekken. Dat is niet het geval.

Nieuwe regels vanaf september 2027

Wie vandaag een zorgvolmacht opstelt, doet er goed aan ook vooruit te kijken. Vanaf 1 september 2027 treden namelijk nieuwe regels in werking die gevolgen kunnen hebben voor zowel nieuwe als bestaande zorgvolmachten.

De aanleiding is duidelijk. Omdat een lasthebber soms zeer verregaande bevoegdheden krijgt over het vermogen van een kwetsbare persoon, wil de wetgever strengere garanties bieden wanneer die opdracht wordt toevertrouwd aan een professionele derde.

Volgens notaris.be zullen professionele lasthebbers en professionele bewindvoerders voortaan moeten zijn opgenomen in een nationaal register. Alleen wie aan de wettelijke voorwaarden voldoet en de vereiste opleiding heeft gevolgd, zal nog als professioneel lasthebber kunnen optreden.

Voor de meeste mensen verandert er echter weinig. Wie zijn partner, kinderen, ouders of andere naaste familieleden aanduidt, hoeft zich in principe geen zorgen te maken. Ook personen met wie een aantoonbare nauwe vertrouwensband bestaat, blijven buiten die registratieplicht vallen.

Toch waarschuwen zowel notaris.be als erfrechtspecialisten ervoor dat bestaande zorgvolmachten best eens opnieuw worden bekeken. Wie bijvoorbeeld een goede vriend, buur of een professionele adviseur als lasthebber heeft aangeduid, controleert best of die keuze ook onder de nieuwe regelgeving overeind blijft. In sommige gevallen kan het verstandig zijn om de motivatie voor die nauwe vertrouwensband explicieter in de zorgvolmacht op te nemen of de tekst te laten actualiseren.

De wetswijziging onderstreept vooral één zaak: een zorgvolmacht is geen document dat je één keer opstelt en daarna voor altijd in een schuif legt. Net zoals een testament verdient ook een zorgvolmacht een regelmatige evaluatie wanneer je familiale of vermogenssituatie verandert.

Conclusie: geen standaardformulier dat je snel even invult, maar wel een krachtig instrument, op voorwaarde dat je er goed over nadenkt

De spectaculaire stijging van het aantal zorgvolmachten is geen toeval. Volgens recente Fednot-cijfers, gepubliceerd door Business AM en notaris.be, kiezen elk jaar meer Belgen ervoor om vooraf zelf vast te leggen wie hun belangen zal behartigen wanneer ze dat ooit niet meer zelf kunnen.

Daar zijn goede redenen voor. Een zorgvolmacht biedt autonomie, voorkomt vaak een gerechtelijke procedure, laat toe om zelf de juiste persoon aan te duiden en kan volledig worden afgestemd op de eigen wensen en familiale situatie.

Maar tegelijk vraagt ze ook verantwoordelijkheid. De keuze van de juiste lasthebber is cruciaal, want vertrouwen blijft de hoeksteen van het systeem. Een onzorgvuldig opgestelde zorgvolmacht of een verkeerde keuze van lasthebber kan net aanleiding geven tot conflicten of misbruik. Bovendien regelt een zorgvolmacht niet alles en kan de vrederechter, wanneer dat noodzakelijk blijkt, alsnog beslissen om een gerechtelijke bescherming op te starten.

Misschien is dat wel de belangrijkste conclusie. Een zorgvolmacht is geen standaardformulier dat je snel even invult, maar een juridisch instrument waarmee je de regie over een kwetsbare periode van je leven zoveel mogelijk in eigen handen houdt. Wie de tijd neemt om er goed over na te denken – eventueel met professioneel advies – geeft niet alleen zichzelf meer zekerheid, maar vaak ook zijn partner, kinderen en andere naasten. En precies daarom blijft de zorgvolmacht, ruim tien jaar na haar invoering, één van de belangrijkste instrumenten van moderne zorg- en vermogensplanning.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!