Key takeaways

• Door strenge wettelijke kaders kan de Europese Unie Rusland niet uitsluiten van het ITER-kernfusieproject.
• Technische onderlinge afhankelijkheid van cruciale Russische hardware brengt de integriteit van de installatie in gevaar.
• Politieke spanningen zetten het idee onder druk dat strategisch wetenschappelijk onderzoek geopolitiek neutraal kan blijven.

Het ITER-kernfusieproject vormt een opmerkelijke uitzondering in het huidige geopolitieke klimaat, waarin de Europese Unie en Rusland ondanks ernstige diplomatieke spanningen en uitgebreide sancties een functioneel partnerschap in stand houden.

Terwijl Brussel de banden met Moskou in de meeste sectoren – waaronder energie en het bredere academische onderzoek – systematisch heeft verbroken, blijft de samenwerking binnen ITER bestaan. Die continuïteit wordt enerzijds gedragen door een lange traditie van wetenschappelijke samenwerking en anderzijds door de strikte juridische kaders van het project zelf. Dat schrijft Euronews.

ITER-project

ITER, opgericht in 2007, is een grootschalig internationaal samenwerkingsverband waaraan 33 landen deelnemen, waaronder de Verenigde Staten, China en de EU, met als doel de fusie van waterstofkernen te ontwikkelen als een duurzame, koolstofarme energiebron.

De EU is de belangrijkste financier en draagt bijna 46 procent van de bouwkosten. Het juridische kader van het project staat echter niet toe dat een lidstaat gedwongen wordt uitgesloten, wat betekent dat Rusland een actieve deelnemer blijft met een aandeel van 9,1 procent.

Technische onderlinge afhankelijkheid

De rol van Rusland reikt verder dan financiering en omvat ook de levering van onmisbare technologie. Moskou levert cruciale hardware, zoals gyrotrons voor het verwarmen van plasma en poloidale veldspoelen die worden gebruikt voor de regeling van het plasma. Omdat die componenten zijn geïntegreerd in een complexe, wereldwijde toeleveringsketen waarbij meerdere landen betrokken zijn, zou het wegvallen van de Russische bijdragen de technische integriteit van de installatie in gevaar brengen.

Die onderlinge afhankelijkheid verklaart waarom ITER, zelfs nu de EU Russische instellingen uitsluit van programma’s als Horizon Europe en CERN de Russische waarnemersstatus opschort, samenwerkingsovereenkomsten blijft sluiten met Russische entiteiten zoals het Kurchatov-instituut.

Politieke spanningen

Die volharding zorgt voor spanningen binnen de Europese Commissie. Nu kernfusie een strategische pijler wordt voor de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2050, vragen sommige beleidsmakers zich af of het wel verstandig is om aan een geopolitieke tegenstander vast te blijven zitten.

Leden van het Europees Parlement hebben energiecommissaris Dan Jørgensen onder druk gezet om een strategie te ontwikkelen om die afhankelijkheid te beëindigen, met het argument dat strategische technologie niet als geopolitiek neutraal kan worden beschouwd. Zij stellen dat een uitgebreide veiligheidsbeoordeling noodzakelijk is om te voorkomen dat er nieuwe technologische afhankelijkheden ontstaan.

Toekomst van wetenschappelijke samenwerking

Omgekeerd stellen voorstanders van het partnerschap dat de omvang van ITER een mate van internationale stabiliteit vereist die verder reikt dan wisselende politieke winden. Zij beweren dat het project bewust is ontworpen om politieke instabiliteit te weerstaan.

Sommige waarnemers uit de sector suggereren echter dat het tijdperk van brede wereldwijde samenwerking ten einde loopt, en voorspellen dat toekomstige doorbraken op het gebied van kernfusie waarschijnlijk zullen plaatsvinden binnen smallere kringen van vertrouwde bondgenoten om gevoelige intellectuele eigendom te beschermen en de nationale veiligheid te waarborgen.

Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!