Recent boekte de EU significante vooruitgang op vlak van het afbouwen van handelsbelemmeringen met handelspartners, ter compensatie van de nieuwe douanetarieven die door de Amerikaanse regering-Trump werden ingevoerd. Begin september startte de Europese Commissie eindelijk het formele ratificatieproces van het handelsverdrag tussen de EU en het Latijns-Amerikaanse handelsblok Mercosur. Daarbij werden ook noodmaatregelen onthuld om de bezorgdheid van landbouwers weg te nemen en landen als Frankrijk te sussen. Deze maatregelen maken het mogelijk om de preferentiële behandeling voor landbouwimporten uit Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay op te schorten als het volume of het marktaandeel met 10 procent stijgt of als de prijzen met hetzelfde percentage dalen.
“Ik denk dat op dit moment niemand nog een excuus heeft om de overeenkomst met Mercosur niet te ratificeren”, zei Luis Planas, de minister van Landbouw van Spanje, een van de grootste voorstanders van de overeenkomst. Zijn Franse collega, Laurent Saint-Martin, lijkt de maatregelen echter niet voldoende te vinden en beschrijft de importplafonds slechts als “een stap in de goede richting”.
Een belangrijke factor is dat Italië nu bereid lijkt om in te stemmen met de overeenkomst, wat betekent dat Frankrijk en zijn bondgenoten Ierland en Polen niet in staat zouden zijn om de nodige stemmen in de Raad van de EU te verzamelen om de overeenkomst te blokkeren. Daardoor zou het in december door de staatshoofden van Mercosur kunnen worden ondertekend. Net als bij het handelsakkoord tussen de EU en Canada (CETA) wil de Europese Commissie dat de handelsbepalingen al voorlopig in werking treden.
Dat zou welkom zijn, aangezien de overeenkomst veel verder gaat dan enkel vrijmaking van de handel inzake landbouw. De Europese industrie, die in zwaar economisch weer zit, zou profiteren van de afschaffing van heffingen van 35 procent op voertuigen, 20 procent op industriële apparatuur en 14 procent op farmaceutische producten. Europese boeren moeten zich daarbij realiseren dat de invoer van rundvlees uit Mercosur nog steeds beperkt zou blijven tot 1,5 procent van de EU-productie, terwijl de invoer van gevogelte beperkt zou blijven tot 1,3 procent.
Een handelsakkoord met de op drie na grootste economie ter wereld
Een tweede groot succes is het gloednieuwe handelsakkoord van de EU met Indonesië, een van de economische grootmachten van Zuidoost-Azië, na negen jaar onderhandelen. Deze zogenaamde “Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA)” moet nog worden geratificeerd door de EU-lidstaten, maar biedt Europese bedrijven het vooruitzicht om meer auto’s, chemicaliën en landbouwproducten te verkopen aan het op drie na meest bevolkte land ter wereld. De overeenkomst zou 98 procent van de tarieven aan beide kanten verlagen.
Hosuk Lee-Makiyama, directeur van het European Centre for International Political Economy (ECIPE) en voormalig diplomaat, vertelde Euractiv dat “het veruit de meest ambitieuze vrijhandelsovereenkomst is die de Indonesiërs ooit hebben gesloten”, en voegde eraan toe dat de concessies verder gaan dan de overeenkomst tussen de EU en Mercosur.
Een belangrijke concessie van de EU is dat de overeenkomst tussen de EU en Indonesië een nultarief voor palmolie omvat, binnen een beperkt quotum. Tijdens de eerste Commissie-von der Leyen zou dit nooit zijn toegestaan, gezien de invoering van de nieuwe ontbossingsregels van de EU. Deze regels verplichten exporteurs van cacao, koffie, soja, palmolie, rundvlees en aanverwante producten om aan te tonen dat het land dat voor de productie wordt gebruikt, sinds eind 2020 niet is ontbost.
Dit heeft de relatie tussen de EU en Zuidoost-Aziatische palmolieproducenten zoals Maleisië en Indonesië ernstig verzuurd. Maleisië vindt het bijvoorbeeld oneerlijk dat hun importen worden geclassificeerd als “standaardrisico”, in tegenstelling tot de Amerikaanse classificatie “laag risico”, vooral gezien het feit dat de ontbossing in landen als Maleisië sterk is verbeterd, waarbij ngo’s een vermindering van 13 procent vorig jaar hebben erkend.
De concessies die de EU heeft gedaan in haar nieuwe handelsakkoord met Indonesië, dat onlangs ook een zaak bij de WTO won tegen de EU-beperkingen op de invoer van op gewassen gebaseerde brandstoffen uit Indonesië, volgen op een andere belangrijke concessie van de EU aan Maleisië: slechts enkele weken geleden besloot de EU om de Maleisische certificering voor duurzame palmolie (MSPO) te erkennen als een aanvaardbare normering.
Niet lang nadat de overeenkomst tussen de EU en Indonesië was aangekondigd, kwam er nog een belangrijke mededeling van de Europese Commissie: zij zal de invoering van de EU-verordening inzake ontbossing voor de tweede keer uitstellen, opnieuw met een jaar, wat betekent dat deze omslachtige bureaucratische regels nu pas in 2027 in plaats van 2026 van kracht zullen worden. Hoewel sommigen deze kwestie in verband hebben gebracht met de onderhandelingen tussen de EU en Indonesië, beweren anderen dat dit te wijten is aan druk van de Verenigde Staten, die al grote vrijstellingen hadden bedongen, maar nog steeds ontevreden zijn.
Wat de reden ook is, feit is dat deze nieuwe bureaucratische belemmeringen voor importeurs gepaard gaan met veel dubbele standaarden, aangezien het classificatiesysteem van de EU handelspartners niet gelijk behandelt. De enige oplossing hier is dat de EU de omstreden verordening volledig schrapt. Handel mag niet worden misbruikt om handelspartners allerlei specifieke beleidskeuzes op te leggen. Het is in ieder geval verheugend om te zien dat de EU de juiste richting inslaat.
We zijn er nog niet
Ondanks de vooruitgang heeft de EU nog een lange weg te gaan om haar status als handelsgrootmacht te herstellen. De Europese commissaris voor Handel, Maroš Šefčovič, verdient alle lof voor het sluiten van de overeenkomst met Indonesië, maar onlangs moest hij ook toegeven dat de onderhandelingen met India “uiterst moeilijk” zijn vanwege meningsverschillen over de toegang tot de automarkt en de landbouw, ook al zijn veel landbouwproducten gewoonweg buiten de onderhandelingen gehouden. Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is de eis van de Amerikaanse president Trump dat de EU India invoerheffingen oplegt vanwege de aankoop van Russische olie, terwijl de recente deelname van India aan een militaire oefening met Russische en Wit-Russische troepen de zaken er niet eenvoudiger op maakt.
In 2023 mislukten de onderhandelingen tussen de EU en Australië, deels vanwege de weigering van de EU om concessies te doen over een grotere toegang tot de EU-markt voor Australisch rundvlees, schapenvlees, zuivel en suiker. Vervolgens beschuldigde de Australische regering de EU ervan “een zeer protectionistische markt te zijn als het gaat om landbouw”. Een van de redenen waarom Australië zo graag de overeenkomst wilde sluiten, was zijn strategie van “handelsdiversificatie”, aangezien het land een buitensporige economische afhankelijkheid van China wil vermijden. Net als bij India dicteren ook hier geostrategische redenen dat het voor de EU een prioriteit moet zijn om te proberen een handelsovereenkomst te sluiten, ook al is die maar bescheiden.
De Europese Commissie heeft begin september ook een handelsovereenkomst met Mexico goedgekeurd. Bovendien versnelt EU-commissaris voor Handel Šefčovič de handelsbesprekingen met de Filippijnen, Thailand en Maleisië, terwijl hij Vietnam aanspoort om administratieve belemmeringen voor EU-goederen op te heffen. De EU onderzoekt ook “mogelijke versterkte samenwerking” met leden van de Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership (CPTPP). De Europese Unie zal trachten de vastgelopen onderhandelingen met de VS over de verlaging van de invoerrechten op staal en aluminium weer op gang te brengen. In mei werd ook een digitale handelsovereenkomst tussen de EU en Singapore ondertekend.
Langzaam maar zeker komt de EU weer op gang wat betreft het openstellen van de buitenlandse handel.