Zolotoy milliard: de apocalyptische visie achter Poetins nieuwste argument

Voor Vladimir Poetin vat een zin van twee woorden de huidige staat van de geopolitiek in de wereld samen: zolotoy milliard (“de gouden miljard”). Voor de meeste lezers betekent de gouden miljard waarschijnlijk niets. Maar in Rusland bestaat deze uitdrukking al tientallen jaren. En sinds februari gebruikt de Russische regering de theorie om te beweren dat het isolement van Rusland na de invasie van Oekraïne niet te wijten was aan Ruslands eigen acties, maar aan een onvermijdelijke wereldwijde samenzwering ertegen. Afgelopen week zagen we ook Poetin de gouden miljard bovenhalen. Waar komt die zolotoy milliard vandaan en waarom gebruikt Poetin het nu ineens?

Tijdens een toespraak deze week in Moskou verklaarde Poetin dat het “model van totale overheersing van de zogenaamde gouden miljard oneerlijk is. Waarom zou deze gouden miljard van de hele wereldbevolking over iedereen heersen en zijn eigen gedragsregels opleggen?”

“De gouden miljard verdeelt de wereld in eerste- en tweederangs-mensen en is daarom in wezen racistisch en neokoloniaal”, zei Poetin woensdag, eraan toevoegend dat “de onderliggende globalistische en pseudo-liberale ideologie steeds meer op totalitarisme begint te lijken en creatieve inspanningen en vrije historische creatie aan banden legt.”

Dit discours over ongelijkheid komt ironisch uit de mond van een man die zich decennialang aan de macht heeft vastgeklampt, terwijl hij zijn grootste tegenstander naar de gevangenis heeft verbannen en van wie het persoonlijke rijkdom ooit werd geschat op 200 miljard euro. Maar in ieder geval: sommige leden van de Russische regering lijken oprecht te geloven in het ethos achter deze theorieën. En het zijn misschien niet alleen Russen die het idee overtuigend vinden.

Anatoly Tsikunov aka A. Kuzmich

De uitdrukking komt uit een apocalyptisch boek dat in 1990 werd gepubliceerd, net toen het Sovjettijdperk tot stilstand kwam. Het boek, getiteld “The Plot of World Government: Russia and the Golden Billion”, is geschreven door een Rus genaamd Anatoly Tsikunov onder het pseudoniem A. Kuzmich.

Tsikunov beschreef een eindtijdsamenzwering tegen Rusland, waarbij de rijke westerse elite zich realiseerde dat ecologische verandering en wereldwijde rampen zouden leiden tot verdere concurrentie om wereldbronnen, waardoor de wereld uiteindelijk onbewoonbaar zou worden voor iedereen behalve een miljard van hen. Deze elite beseft dat Rusland, met zijn natuurlijke hulpbronnen, immense massa en noordelijke ligging, onder controle moet worden gebracht met alle middelen die nodig zijn voor hun eigen overleving.

Een hoop paranoia verzameld in een meeslepend verhaal

Het is een moderne, Russisch-centrische update van de angst voor wereldwijde overbevolking dat past in een bredere, geschiedenis van paranoia waar de Russen in grossieren. Het boek verzamelt veel van de belangrijkste stijlfiguren van post-Sovjet-Rusland (de noodzaak om de natuurlijke hulpbronnen van het land te verdedigen tegen een roofzuchtig Westen, de demoralisatie door het Westen van de Russische jeugd, vernietiging van de Russische economie en vernietiging van de volksgezondheid) in één meeslepend verhaal. Een verhaal dat bovendien historische toetsstenen (WO2, in Rusland bekend als de Grote Vaderlandse Oorlog) combineert met wetenschap en pseudowetenschap.

Tsikunov stierf in onduidelijke omstandigheden een jaar nadat zijn boek werd gepubliceerd, wat alleen maar bijdroeg aan de mystiek. Maar zijn idee werd al snel gepopulariseerd door de antiliberale Russische intellectueel Sergey Kara-Murza, die de meest bizarre kantjes van Tsikunovs verhaal uitgomde en in de latere jaren negentig schreef dat de gouden miljard de bevolking betekende van democratieën met hogere inkomens die een oneerlijk deel van de hulpbronnen van de wereld verbruiken.

Lavrov, Medvedev en Patrushev waren al fans

Meer dan twee decennia later is die theorie gemeengoed geworden in de Russische regering. Ondanks het samenzweerderige begin, hebben hoge Russische functionarissen, zoals voormalig president Dmitri Medvedev en de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov, ze sinds de invasie van 24 februari in het openbaar verschillende keren geponeerd.

“Je kunt jezelf zo vaak een gouden miljard noemen als je wilt, maar de wereldbevolking is vele malen groter en metalen zijn veel duurder dan goud”, zei Medvedev, nu plaatsvervangend voorzitter van de Russische Veiligheidsraad, op 19 maart. Dat niemand zichzelf daadwerkelijk de gouden miljard zou noemen, lijkt niet ter zake te doen.

Meer verontrustend voor sommige experts is een uitspraak van Nikolai Patrushev, de minder bekende maar machtige secretaris van de Veiligheidsraad die door sommigen wordt gezien als een potentiële opvolger van Poetin. In een interview met de staatskrant Argumenty i Fakty, gepubliceerd in mei, zei Patrushev dat het Westen misschien spreekt over “mensenrechten, vrijheid en democratie”, maar dat het in het geheim werkte aan de doctrine van de gouden miljard. Patrushev suggereerde dat de coronaviruspandemie door de gouden miljard was georkestreerd en waarschuwde dat er een wereldwijde economische crisis werd gecreëerd voor “een handvol magnaten in de City of London en Wall Street”.

Zelfs de wildste theorieën kunnen tactische toepassingen hebben, beseft Poetin

Als Poetin spreekt over een gouden miljard, gebruikt hij die om de recente westerse uitbuiting van Afrika en Azië te koppelen aan het verzet tegen het conflict in Oekraïne. “Natuurlijk werd deze gouden miljard niet voor niets goud. Ze heeft veel bereikt. Maar ze deed dat grotendeels door andere volkeren te beroven: in Azië en in Afrika”, zei Poetin woensdag. “Kijk hoe India is geplunderd.”

In Zuid-Azië, Afrika en Latijns-Amerika vinden verhalen over woede tegen overheersing en kolonialisme een ontvankelijk publiek. En dit zijn drie regio’s waar landen zich tot nu toe niet achter de westerse pogingen om Moskou te isoleren hebben geschaard. Zelfs de wildste theorieën kunnen tactische toepassingen hebben, beseft Poetin.

Maar de tegenstrijdigheden in de logica van Poetin kunnen zijn verhaal ondermijnen. Een ander verhaal over kolonialisme en overheersing speelt zich nu af in Oekraïne, waarvan Poetin heeft gesuggereerd dat het terecht Russisch land is. Poetin heeft zich opgeworpen als een nieuwe versie van de vroeg-18e-eeuwse tsaar Peter de Grote die verloren gebied herstelt.

Veel analisten zien de grondoorzaak van de oorlog niet eens als Poetins verlangen naar Russisch eerherstel, maar als Poetins verlangen naar voortdurende binnenlandse legitimiteit. “Door de oorlog kon Poetin terugkeren naar de voorgrond van de Russische politiek als de persoon die de leiding heeft en die onvervangbaar is”, schreef historicus Yakov Feygin deze week. Kan deze imperiale, grootse politieke stijl samengaan met apocalyptische, antikoloniale angsten voor de gouden miljard? Voorlopig hoopt het Kremlin van wel.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20