Zetten Schotse verkiezingen het land dan toch op weg naar onafhankelijkheid?

In Schotland trekken ze morgen naar de stembus. Die verkiezingen zouden uiteindelijk kunnen leiden tot een werkelijk historische gebeurtenis: het uit elkaar vallen van het Verenigd Koninkrijk. De Schotse onafhankelijkheidsbeweging is in een stroomversnelling gekomen in de nasleep van de Brexit van premier Boris Johnson. En de pandemie heeft het idee verder aangemoedigd dat Schotland misschien beter zijn eigen weg kan gaan.

De Scottish National Party (SNP), geleid door de populaire eerste minister van Schotland, Nicola Sturgeon (50) zal naar verwachting goed presteren bij de verkiezingen van donderdag voor het Schotse parlement.

Maar een verpletterende overwinning die Johnson onder druk zou zetten om nog een onafhankelijkheidsreferendum uit te vaardigen, lijkt twijfelachtig. De Schotse verkiezingen vinden plaats in de nasleep van een seksschandaal en een bittere politieke splitsing die de naaste bondgenoten Sturgeon en haar voorganger Salmond in vijanden veranderde. En nu er snel gevaccineerd is en een leven buiten het coronavirus in zicht komt, stimuleert de pandemie niet zo veel steun voor de SNP of onafhankelijkheid in de opiniepeilingen als vorig jaar.

Er is wel wat veranderd sinds 2014

Boris Johnson heeft gezworen dat hij onder zijn bewind nooit een tweede referendum zal laten plaatsvinden, en heeft de onafhankelijkheidsstemming van 2014 altijd afgedaan als een ‘once-in-a-generation‘-beslissing. Bij die stemming kozen Schotten 55 tegen 45 procent tegen onafhankelijkheid.

Maar sinds 2014 heeft Schotland overweldigend tegen de Brexit gestemd, 62 procent tegen 38 procent. Veel Schotten zagen de harde-split-versie van de Brexit van Johnson als een onnodige belediging. En sinds Groot-Brittannië de Europese Unie heeft verlaten, heeft Schotland meer schade dan voordelen opgelopen. De Schotse visserij en zalmkwekerijen verkeren bijvoorbeeld in diepe crisis.

En dan is er de pandemie. Die verkleinde in zekere zin de rol van Johnson tot premier van Engeland. Hij kondigde drie nationale stilleggingen aan, maar omdat het gezondheidsbeleid bij elk van de vier lidstaten van het Verenigd Koninkrijk ligt, was het beleid van Johnson eigenlijk alleen van toepassing op Engeland. Schotland kon zelf beslissen om scholen eerder te heropenen, kon verschillende uitgaansverboden instellen en strengere richtlijnen voor sociale afstand hanteren.

Alba: de terugkeer van Alex Salmond

Sturgeon speelde dit uit in haar voordeel, hield regelmatig briefings en benadrukte wanneer Schotland de dingen anders wilde doen. In tegenstelling tot Johnson is de populariteit van Sturgeon sterk gebleven tijdens de pandemie. Maar de steun voor de SNP en voor onafhankelijkheid is niet zo hoog als in de tweede helft van 2020. Peilingen die gemiddeld 54 procent voor onafhankelijkheid waren, laten nu zien dat het ongeveer gelijk opgaat.

Sturgeon kreeg ook te maken met een onderzoek naar de vraag of ze een gedragscode had geschonden bij de behandeling van klachten over seksuele intimidatie tegen haar voorganger, Alex Salmond. Ze werd daarvan in maart vrijgesproken. Maar toen keerde Salmond terug uit semi-obscuriteit, als leider van de nieuwe pro-onafhankelijkheidspartij Alba, wat Gaelic is voor Schotland.

De spanningen tussen Sturgeon en Salmond – de twee dominante figuren in de onafhankelijkheidsbeweging gedurende drie decennia – hebben de berichtgeving over de Schotse verkiezingen gedomineerd.

Salmond, 66, was in totaal 20 jaar leider van de SNP-partij. Hij bracht plausibiliteit in de politiek van onafhankelijkheid. Tijdens zijn tweede termijn als leider van de SNP diende Sturgeon als zijn plaatsvervanger. Salmond beschouwt zichzelf als de persoon die verantwoordelijk is voor haar carrière, en in veel opzichten haar mentor. En daar zit een zekere waarheid in.

Maar Salmond trad af als eerste minister na het mislukte referendum over onafhankelijkheid. Vier jaar later nam hij ontslag bij de SNP in verband met beschuldigingen van seksueel wangedrag uit 2013. Later werd hij strafrechtelijk vervolgd voor poging tot verkrachting en aanranding, gebaseerd op claims van negen voormalige collega’s die hem beschuldigden van ongepast kussen tot het bepotelen van een assistent na een nacht van zwaar drinken.

Na een langdurig proces werd Salmond vorig jaar van alle beschuldigingen vrijgesproken. Hij had altijd volgehouden dat er sprake was van wederzijdse instemming. Zijn advocaten zeiden dat hij het slachtoffer was van een heksenjacht. Tegenwoordig is Salmond minder populair in de opiniepeilingen in Schotland dan Boris Johnson. En dat wil wat zeggen.

Onafhankelijkheid is kwestie van geduld

De critici van Salmond verwijten hem dat noch hij noch zijn nieuwe partij nodig is. Ze noemen hem ‘de man van gisteren op een egotrip’. En velen geloven dat zijn politieke terugkeer destructief zou kunnen zijn voor de onafhankelijkheidsdoelstelling waaraan hij zijn carrière heeft gewijd.

Salmond van zijn kant beweert dat hij Alba heeft gelanceerd om een ​​pro-onafhankelijkheid ‘supermeerderheid’ in het Schotse parlement te genereren die Johnsons oppositie tegen een nieuw referendum kan overwinnen.

Sturgeon heeft beloofd dat als haar partij deze week een meerderheid wint, ze zal oproepen tot een onafhankelijkheidsreferendum, weze het niet eerder dan in 2023. Salmond zegt dat zijn partij wel onmiddellijke onderhandelingen met de Johnson-regering zou eisen om een ​​tweede onafhankelijkheidsstemming mogelijk te maken.

Maar analisten zeggen dat onafhankelijkheid een kwestie is van geduld – en dat Sturgeon in dat opzicht de beste kaarten in handen heeft. Demografische trends spelen in het voordeel van de nationalisten. Uit een recent onderzoek bleek dat 72 procent van de kiezers van 16 tot 34 jaar zou stemmen voor een onafhankelijk Schotland.

Lees ook: Waterstof moet Schotland helpen duurzame whisky te produceren

Lees ook: Een Schots eiland kopen is goedkoper dan een appartement in Londen aanschaffen

(tb)

Meer
Lees meer...
Markten