Wijnfraude viert hoogtij: 25% van alle wijn in de wereld is niet wat hij etaleert te zijn

Al eeuwenlang worden oplichters en dieven aangetrokken door de zeer lucratieve wereld van wijncriminaliteit. Tegenwoordig wordt geschat dat maar liefst 25% van alle wijn in de wereld niet is wat hij etaleert te zijn. Het gaat voornamelijk om vervalsing van flessen, bewust verkeerde etikettering, bewust verkeerde blends, valse certificering en namaak tout court. Vakmensen beschikken ondertussen wel over een breder scala aan technieken om vervalsers af te schrikken. Maar ondanks de belofte van technologie, denken maar weinig experts dat fraude snel zal verdwijnen.

Naarmate wijn waardevoller is geworden, is de wijngerelateerde misdaad toegenomen. Wijn wordt meestal minder goed bewaakt dan sieraden, maar het kan net zo’n verleidelijk doelwit zijn. Afgelopen oktober werd een fles Château d’Yquem uit 1806 ontdekt, met een waarde van 350.000 euro, tussen 45 flessen die werden gestolen uit een sterrenrestaurant in Spanje. In 2019 boorden dieven een gat in een kelder onder een restaurant in Parijs en gingen aan de haal met 600.000 euro aan wijn. Handelaren, chateaux, restaurants en klanten zijn voortdurend verwikkeld in een strijd tegen diefstal en mis-selling.

Terwijl dat soort diefstallen de krantenkoppen halen, is fraude het meer schadelijke probleem. Van zo lang wijn wordt gedronken, is er met wijn gerommeld. Plinius de Oudere klaagde over vrienden die beweerden dat ze gewaardeerde Falernische wijn dronken, terwijl hij, een expert, “wist dat dit niet het geval was”. In Chaucers Canterbury Tales waarschuwt de Pardoner voor gemengde wijnen. In de 15e eeuw schonken tavernes uit het vat in het zicht van hun klanten, zodat ze niet konden worden beschuldigd van het verwateren ervan. In de jaren 1480 werd een Duitse wijnboer gedwongen om twee flessen van zijn eigen wijn te drinken als straf voor het vervalsen ervan. Hij stierf, wat hem vermoedelijk behoorlijk wat hoofdpijn bespaarde. Het diethyleenglycol-schandaal van 1985, waarbij miljoenen liters Oostenrijkse wijn bleken te zijn vervalst met een antivriescomponent, zette de wijnhandel van dat land tien jaar terug.

Wie een handel probeert te bedenken die aantrekkelijk is voor fraudeurs, vindt met moeite een die beter is dan wijn

Nadat de wijnfilm Sideways uit 2004 pinot noir ineens enorm populair maakte, kocht de Amerikaanse firma E&J Gallo 13,5 miljoen liter pinot noir van een collectief van Franse telers in Limoux, in de Languedoc, tegen een verrassend goede prijs. De hele regio van de Languedoc produceerde toen slechts ongeveer 5 miljoen liter pinot noir per jaar. De leveranciers hadden in plaats daarvan merlot en shiraz gestuurd. De advocaten van de verdediging betoogden in de rechtszaak die daar van kwam dat “geen enkele Amerikaanse consument klaagde”.

Tegenwoordig wordt geschat dat maar liefst 25% van alle wijn in de wereld niet is voor wat hij verkocht wordt. Waar de grens wordt getrokken tussen acceptabele regelbuiging en moedwillige criminaliteit kan afhangen van wie je het vraagt, maar iedereen is het erover eens dat het probleem erger wordt. De sector nepwijn, bier en sterke drank kost Europa miljarden per jaar.

Als je zou proberen een handel te bedenken die aantrekkelijk is voor fraudeurs, zou je moeite hebben om er een te bedenken die beter is dan wijn. Een goedkoop landbouwproduct wordt een luxeartikel door het vinificatieproces, tijd en etikettering. Er is geen toetredingsdrempel voor wijnmakers of consumenten. Om ingewikkelde financiële producten te verhandelen, heb je tegenwoordig kwalificaties nodig. Maar iedereen kan wijn kopen of verkopen voor zoveel ze willen. Slechts een handvol mensen op aarde heeft het gehemelte om onderscheid te maken tussen de allerbeste wijnen en zelfs die zijn zeer feilbaar.

Voor het testen van een wijn moet meestal de fles worden geopend waardoor haar waarde meteen verdwijnt

Wat meer is, in tegenstelling tot het authenticeren van een schilderij, moet voor het testen van een wijn meestal de fles worden geopend waardoor haar waarde meteen verdwijnt. Er zijn manieren om zonder openen de fles te testen, maar deze zijn kostbaar en complex. De zwaarste gevallen van wijnvervalsing hebben bovendien geleid tot onevenredig lage boetes of relatief korte gevangenisstraffen. Zo’n aantrekkelijke combinatie trekt niet alleen opportunisten, maar ook beroepscriminelen die de middelen hebben om gelijke tred te houden met zelfs de meest geavanceerde fraudebestrijdingstechnieken.

Twee zaken van hoog niveau hielpen wijnfraude populair te maken in de publieke verbeelding. Er is het geval van de Jefferson-wijnen. Een Duitse dealer, Hardy Rodenstock, beweerde achter een dichtgemetselde muur in Parijs flessen Lafite uit 1787 te hebben gevonden die naar verluidt bedoeld waren voor de legendarische Amerikaanse president Thomas Jefferson, die van 1801 tot 1809 in het Witte Huis zat en die een van de belangrijkste architecten was van de Amerikaanse Declaration of Independence.

De flessen Lafite waren gegraveerd met “Th. J.” Ondanks twijfels over de wijnen door Jefferson-geleerden, verkocht Christie’s ze op een veiling voor wereldrecordprijzen. Een andere verzamelaar, die voor de recordverkoop een fles van Rodenstock had gekocht, kreeg argwaan en klaagde hem aan. Eén van de belangrijkste bewijsstukken die opgevoerd werden om de fraude te staven, was de aanwezigheid in de wijn van hoge niveaus van koolstof-14 en tritium, twee isotopen die veel vaker voorkwamen in de atmosfeer na de komst van het testen van kernwapens. Wetenschappers kwamen tot de conclusie dat ten minste een deel van de Jefferson-wijn uit 1962 of later kwam. Een Duitse rechtbank veroordeelde Rodenstock; de zaak werd uiteindelijk in der minne geregeld nadat hij in beroep ging. Een film over de affaire is in de maak, met Brad Pitt blijkbaar als een van de hoofdrolspelers.

Een raadselachtige Indonesiër en een charismatische Amerikaanse peettante

Dan was er het geval van Rudy Kurniawan, een raadselachtige Indonesiër die begin jaren 2000 opdook in de high-end Amerikaanse wijnmarkt met een schijnbaar bodemloze voorraad zeldzame wijnen. In 2009 werd hij aangeklaagd door Bill Koch, de miljardair en wijnverzamelaar die ook hielp Rodenstock te ontmaskeren. Koch was een van de weinige verzamelaars die rijk en toegewijd genoeg was om het risico te lopen zijn eigen collectie te devalueren om de oplichting te onthullen. Toen FBI-onderzoekers in 2012 het huis van Kurniawan doorzochten, vonden ze een schat aan vervalsersuitrusting: kurken, postzegels, etiketten en lege flessen. In 2014 werd hij veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf. Hij diende zes jaar voordat hij werd vrijgelaten en eind 2020 werd gedeporteerd. Het schandaal was het onderwerp van een Netflix-documentaire, Sour Grapes.

Een van de belangrijkste onderzoekers in de zaak Kurniawan was Maureen Downey. Ze is een charismatische en openhartige Amerikaanse en is zowat de peettante van de wijnauthenticatie-business. Toen ze eind jaren 90 en begin jaren 2000 als veilingmeester werkte, begon ze een alarmerend aantal vervalsingen op te merken. Etiketten die verkeerd waren; jaargangen die onmogelijk waren; wijnen die helemaal niet waren zoals ze werden beschreven. In 2005 stopte ze met veilingen om zich te concentreren op authenticatie.

Microchips, volgnummers, Bubble Tags en blockchain

Mede dankzij het pionierswerk van Downey en anderen zoals zij, beschikken vakmensen nu over een breder scala aan technieken om vervalsers af te schrikken. Naast microchips en volgnummers, is er een systeem genaamd Bubble Tag dat een onmiskenbaar patroon van luchtbellen op de capsule plaatst (de beschermende hoes over de kurk). Maar zelfs dat is geen garantie, omdat iemand nog steeds een naald door de bovenkant kan steken en de fles kan vullen met inferieure vloeistof.

Misschien wel het meest intrigerende, is dat wijn een aantrekkelijke testcase voor blockchains, het digitale systeem om informatie vast te leggen op een manier die ze beschermt tegen fraude. Downey heeft iets gemaakt dat de Chai Vault wordt genoemd en dat de blockchain zal gebruiken om flessen in opslag te authenticeren. Er zijn verschillende andere start-ups die een vergelijkbare service aanbieden.

Het nieuwe systeem van Downey kan informatie bijwerken als de wijnen van eigenaar wisselen. Mits er vertrouwen is over de oorspronkelijke herkomst, zou dat moeten helpen. Over 50 jaar, wanneer iemand die fles gaat kopen, kunnen ze precies zien wat het eigendom is geweest.

Ondanks de belofte van technologie, denken maar weinig mensen dat fraude snel zal verdwijnen. Deels is het de vindingrijkheid van de vervalsers en deels omdat de consument het verschil niet kan of wil zien. En hoewel de topwijnen de meeste publiciteit trekken, is fraude een probleem op elk niveau. Dat bleek vorig jaar toen in Europa frauduleuze Yellow Tail opdook, een populaire Australische wijn die je misschien kent uit de supermarkt en die sowieso nauwelijks 6 euro kost. Maar blijkbaar toch de moeite was om te vervalsen.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20