Welkom in het tijdperk der megadroogtes

Het is al vroeg in het jaar extreem droog en daardoor is de kans groot dat 2020 de boeken ingaat als het derde zeer droge jaar op rij. Het neerslagtekort is groter dan in 2018 en 2019 om deze tijd. Maar het kan erger – en het is dat ook al aan de andere kant van de wereld.

Een droge periode, die nu al twee decennia duurt, heeft een groot deel van het westen van de Verenigde Staten getroffen. Het is de ergste droogte daar in meer dan 1.200 jaar, zo blijkt uit een nieuwe studie, en mag nu officieel een megadroogte worden genoemd. En het is wellicht de eerste uit onze geschiedenis waar de mens verantwoordelijk voor is.

Wetenschappelijk mag je spreken van een megadroogte wanneer er meer dan twee decennia lang te weinig regen valt. We weten, onder meer door dendrochronologie (het onderzoek van groeiringen in bomen) maar ook uit onderzoek bij koralen en uit geologische vondsten, dat zo’n megadroogtes de mensheid al eerder hebben getroffen. En de gevolgen zijn doorgaans niet min. 

megadroogte in het westen van de VS

Honderden jaren

Ze gaan gepaard met massamigratie en hebben een doorslaggevende rol gespeeld in het ineenstorten van enkele van de grootste rijken uit onze geschiedenis. Waaronder de Anasazi in het Noord-Amerikaanse zuidwesten, het Khmer-rijk van Cambodja, de Maya van Meso-Amerika, de Tiwanaku van Bolivia en de Yuan-dynastie van China.

‘Wat er nu gebeurt, is een droogte die groter is dan wat de moderne samenleving ooit heeft gezien’

Megadroogtes mogen zo dus worden genoemd vanaf twintig jaar droogte, maar dat is vaak slechts het begin. Ze kunnen honderden jaren duren. In de Afrikaanse Sahel was er bijvoorbeeld eentje die duurde van ongeveer 1400 tot 1750. En in de regio die nu is getroffen, in het westen van de VS, was er eentje die duurde van de 9de tot een stuk in de 12de eeuw.

Wat nieuw is: de huidige megadroogte in dat deel van de VS kan ten minste voor de helft worden toegewezen aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering.

Wetenschappers bekeken een gebied dat negen staten omvat, van Oregon en Wyoming door Californië en New Mexico, plus een stukje zuidwestelijk Montana en delen van het noorden van Mexico. Ze gebruikten duizenden boomringen om een ​​droogte te vergelijken die begon in 2000 en die – ondanks een nat 2019 – nog steeds doorgaat met data uit vier eerdere megadroogtes uit de jongste 800 jaar.

Ze ontdekten slechts één andere droogte die even groot was en waarschijnlijk zelfs iets groter als degene die nu het westen van de VS treft. Die begon in 1575, slechts 10 jaar nadat St. Augustine, het eerste Europese settlement in de Verenigde Staten, was gesticht. En die droogte eindigde voordat de pelgrims in 1620 op Plymouth Rock landden.

Maar wat er nu gebeurt, is ‘een droogte die groter is dan wat de moderne samenleving ooit heeft gezien’, volgens Park Williams, een bioklimatoloog aan de Columbia University en hoofdauteur van de nieuwe studie.

extreme droogte Loire

Bewijs

De studie levert bewijs dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering een wat anders een gematigde langdurige droogte zou zijn, veranderde in een gebeurtenis vergelijkbaar met de ergste megadroogtes uit onze geschiedenis. Wat er gebeurt, is dat een natuurlijke maar matige droogte wordt verergerd door temperaturen die 1,6 graden Celsius warmer zijn dan in het verleden en die vocht uit de grond zuigen, legt Williams uit.

‘Dit is wat we in de toekomst kunnen verwachten in een wereld met aanhoudende opwarming van de aarde’

Om de rol van de opwarming van de aarde te kwantificeren, gebruikten onderzoekers 31 computermodellen om te vergelijken wat er nu gebeurt met wat er zou gebeuren in een mythische wereld zonder de verbranding van fossiele brandstoffen. Ze ontdekten dat gemiddeld 47 procent van de huidige droogte te wijten was aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering.

Die bevinding betekent nog eens dat het fenomeen klimaatverandering niet langer een bedreiging is voor miljoenen mensen in de toekomst, maar dat de gevolgen er al zijn. En niet uitsluitend in de derde wereld. Deze week waarschuwden waterbeheerders dat de Rio Grande naar verwachting dit jaar opnieuw minder dan de helft van de normale waterstroom zal hebben, terwijl het grootste reservoir van New Mexico naar verwachting zal gevuld worden met amper een derde van het 30-jarig gemiddelde.

Dit is ‘wat we in de toekomst kunnen verwachten in een wereld met aanhoudende opwarming van de aarde’, zegt Noah Diffenbaugh, klimaatwetenschapper aan de Stanford University, daarover. Diffenbaugh leidde een afzonderlijke studie die aantoonde dat stijgende temperaturen en aanzienlijke dalingen in sneeuw en regenval Californië de komende jaren verder zal doen opdrogen.

megadroogte in het westen van de VS

Maatschappelijke gevolgen

Valerie Trouet, van het Laboratory of Tree-Ring Research van de universiteit van Arizona, zegt dat de megadroogtes van het verleden grote maatschappelijke gevolgen hebben gehad. Er wordt bijvoorbeeld gedacht dat een megadroogte de ondergang van de Maya-beschaving heeft veroorzaakt, en dat is zeker niet de enige beschaving die viel door het fenomeen. “Al de megadroughts uit het verleden hebben ernstige gevolgen gehad”, stelt Trouet. “We kunnen ook verwachten dat er nu maatschappelijke gevolgen zullen zijn.”

‘De effecten die we al hebben gezien bij één graad van opwarming, benadrukken echt de intensivering van wat komen gaat’

Maar moderne mensen hebben wel meer manieren voorhanden om zich aan te passen. Californië is er volop mee bezig, hoewel het met flink wat opoffering gepaard blijkt te gaan. Te midden van de droogte in 2015 nam de staat agressieve maatregelen om water te besparen en bosbranden op dorstig land met wisselend succes in te perken. Voormalig gouverneur Jerry Brown legde de eerste waterbeperkingen op in de geschiedenis van Californië en verklaarde dat het besproeien van gazons ‘een ding van het verleden’ zou worden.

Watermaatschappijen rantsoeneerden en vertelden de bewoners dat ze niet meer dan 12 minuten per dag onder de douche mochten. Nutsbedrijven moedigden huiseigenaren aan om nieuwe, waterzuinigere apparaten te kopen met door de staat gesubsidieerde kortingen. De waterrekeningen werden verhoogd en boetes werden opgelegd aan elk huishouden dat limieten overschreed. Buren bespioneerden buren die auto’s wasten, gras besproeiden en opritten besproeiden, en rapporteerden die massaal via kliklijnen.

megadroogte in het westen van de VS

De droogte en de drang om water te besparen, hadden ook gevolgen voor het milieu. Het resulteerde in sterfte van minstens 12,5 miljoen bomen die de luchtkwaliteit verbeterden, alleen al in 2015. 

‘De effecten die we al hebben gezien bij één graad van opwarming, benadrukken echt de intensivering van wat komen gaat’, zegt Diffenbaugh. 

En bij ons?

Het westen van de VS is misschien een ver-van-mijn-bedshow, maar dat droogtes de mens zowat overal dreigen parten te gaan spelen, is overduidelijk. Zelfs bij ons. Het is ook hier al vroeg in het jaar extreem droog en daardoor is de kans groot dat 2020 de boeken ingaat als het derde zeer droge jaar op rij. Het neerslagtekort is groter dan in 2018 en 2019 om deze tijd. En in het recordjaar 1976 viel er in april meer neerslag dan nu.

In Nederland zien ze de bui (nou ja, de afwezigheid ervan) al hangen

Omdat er de afgelopen winter veel neerslag is gevallen, waren de grondwaterstanden vrijwel overal hersteld, maar dat voordeel is in grote delen van het land tenietgedaan. En zulke langdurige droge periodes komen de laatste jaren ook bij ons vaker voor, zo blijkt.

In natuurgebieden in Antwerpen en Limburg werd deze week zelfs code rood uitgeroepen wegens brandgevaar door de aanhoudende droogte. Dat de neerslag zo slecht verdeeld is in tijd, is uiteraard geen goed nieuws voor de natuur en voor onze landbouwers. 

In Nederland zien ze de bui (nou ja, de afwezigheid ervan) al hangen: het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is daar vorige week al samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat naar mogelijke maatregelen beginnen kijken. Sommige waterbedrijven hebben er de mensen al opgeroepen zo zuinig mogelijk met water te zijn. Er is immers een forse stijging in het drinkwatergebruik, omdat veel mensen thuiszitten door de coronacrisis.

‘We zijn in Nederland altijd gewend geweest om te rekenen met te veel water. We zien nu het omgekeerde, dat er steeds meer droogte komt. Onder meer boeren nemen al maatregelen, we moeten er mee rekenen dat dit geen uitzonderingen meer zijn’, waarschuwde de Nederlandse waterminister Schouten.

‘De auto wassen, het terras schoonspuiten of je tuintje sproeien, kan nog. Maar als het heel droog wordt, kan het zijn dat je tot maatregelen overgaat waarbij dat niet meer kan’, stelde Schouten. ‘Als het zover is, dan hoort u dat van ons.’

Meer
Lees meer...
Markten