Weet iemand eigenlijk wat echt speelt in het hoofd van Homo Sovieticus Vladimir Poetin?

“Ik vermoed dat hij Oekraïne zal binnenvallen”, zei president Joe Biden tijdens een persconferentie vorige week over de Russische president Vladimir Poetin. Of Biden gelijk heeft of niet, zullen we nog zien. Wat belangrijk is uit die verklaring van de Amerikaans president is hoe hij het poneerde. Als de Oekraïnecrisis één ding duidelijk maakt is dat niemand echt weet waarom Poetin dingen doet – of wat hij echt van plan is. Laten we toch even proberen in dat hoofd van Vladimir te kijken.

Waarom is dit belangrijk?

Het is onwaarschijnlijk dat zijn eigen binnenste cirkel een goed beeld heeft van wat er zich afspeelt in het hoofd van de baas. Alle diplomatie en alle speculatie ten spijt: alleen Poetin weet wat er gaat gebeuren.

Als Poetin niet op het punt staat Oekraïne binnen te vallen, maakt hij er in elk geval een goeie show van. De Europese Unie en de regering-Biden hebben elke combinatie van dreigingen doorlopen om de Russen ervan te weerhouden om aan te vallen.

Maar de realiteit is deze: Poetin heeft deze crisis gecreëerd en alleen Poetin kan er een einde aan maken. De Westerse opties zijn om verschillende redenen beperkt. Misschien wel het belangrijkste obstakel is dat niemand echt weet waarom Poetin dit doet – of wat hij echt van plan is te doen. Het is onwaarschijnlijk dat in zijn eigen binnenste cirkel zelfs iemand een goed beeld heeft van wat de baas van plan is.

Ondanks alle westerse mythevorming over zijn koele sluwheid, is Poetin emotioneel, volatiel en ijdel. Zijn invasie in 2014, waarbij hij de Krim en de oostelijke regio’s van Oekraïne veroverde, was een reactie op de totale vernedering die hij ervaarde toen de toenmalige Oekraïense president, zijn bondgenoot Viktor Janoekovitsj, het land uit werd gejaagd.

Toen Poetin de Krim introk, wist niemand wanneer hij zou stoppen – en waarschijnlijk ook niet waar. De Russen verwierven onroerend goed en deden de Oekraïners pijn, maar een next steps-plan was er niet echt.

De Homo Sovieticus, product van een systeem waarvan de opvatting van de wereld voortdurend alterneert tussen paranoia en grootheidswaanzin

De impulsieve zet van Poetin in 2014 was bedoeld om zijn ego te sussen en een schijn van zwakte te bedekken door in het moederland nationalisme aan te wakkeren. Maar dit was allemaal zeven jaar geleden, en nu zit Rusland vast in een bevroren conflict.

Poetin heeft laten zien dat hij territorium kan veroveren en dat kan vasthouden, en dat hij de rest van de wereld kan dwingen daar aan te wennen. Maar vroeg of laat beginnen zelfs Russen zich af te vragen of dit allemaal zin heeft.

Het waarom zit wellicht diep in de donkere krochten van Poetins psyche. De Russische president heeft nooit een geheim gemaakt dat hij rouwig was om de teloorgang van de oude Sovjet-Unie. Die weemoed strekt zich trouwens niet uit tot socialisme of communisme; wellicht ’s werelds echt rijkste man is misschien een ouder wordende nostalgist, maar hij is niet gek.

En toch heeft hij duidelijk gemaakt dat hij Oekraïne geen echt land vindt, maar eerder een afvallig keizerlijk bezit dat weer onder de controle van het Kremlin moet worden gebracht.

Poetins emotionele en diepgewortelde gehechtheid aan Oekraïne is een andere reden waarom het Westen beperkte invloed heeft op de situatie die zich nu ontvouwt. Westerse onderhandelaars gaan ervan uit dat ze het hebben over een politieke crisis tussen verschillende landen.

Poetin ziet echter niets anders dan inmenging in een groot en ongedifferentieerd Russisch domein. De Russen waren, zelfs in de Sovjettijd, altijd in de greep van een paradox waarin ze zichzelf zagen als zowel een groot rijk als een natie van onteigende slachtoffers, en Poetin is het beste voorbeeld van de Homo Sovieticus, een product van een systeem waarvan de opvatting van de wereld voortdurend alterneert tussen paranoia en grootheidswaanzin.

Dit wil niet zeggen dat Poetin irrationeel is. In plaats daarvan deelt hij eenvoudigweg geen gemeenschappelijk referentiekader over de wereld met zijn tegenstanders in het Westen.

Dreigen met sancties werkt niet echt

De jongste jaren is het antwoord van het Westen op Poetins grillen altijd hetzelfde geweest: sancties tegen zijn vrienden. Bedenk dat Poetin uiteindelijk bovenop een regering zit die in feite een maffia is. Poetin heeft zijn trawanten in staat heeft gesteld enorm rijk te worden onder zijn kleptocratische heerschappij.

Biden heeft geprobeerd om te dreigen die beschermelingen van Poetin harder aan te pakken, maar dat lijkt niet echt indruk te maken. Dat is begrijpelijk: de Russen hebben dat soort dreigementen eerder van de Amerikanen gehoord.

Zelfs zonder de free ride die de voormalige president Donald Trump jarenlang aan Poetin heeft gegeven, hebben de Russen een geheugen dat dateert van vóór Trump als het gaat over dat soort dreigementen. Als het Westen echt bereid zou zijn om achter de Russische elites aan te gaan die onder Poetin werken, om de Russische president onder druk te zetten om hem van oorlog af te houden, dan kunnen ze dat maar beter menen.

Ze moeten dan echt hard maken dat geweld in Oekraïne slapeloze nachten zal betekenen, niet alleen voor Poetin maar voor iedereen om hem heen, inclusief de onderbazen die niet over de aanzienlijke politieke en financiële middelen van Poetin beschikken om zichzelf te beschermen en die dus met reële kosten en persoonlijke verliezen zullen worden geconfronteerd. Het probleem is dat het veel moeilijker te implementeren is dan het klinkt – de verwevenheid van dat soort Russische kapitaal met westerse belangen is ondertussen bijna niet meer te ontwarren.

Sterker nog, de Verenigde Staten zullen zich niet in de Derde Wereldoorlog storten voor een land dat geen lid is van de Atlantische Alliantie, vooral omdat er duidelijke verdeeldheid is onder de bondgenoten. Groot-Brittannië en andere NAVO-staten zijn opgestaan ​​en hebben hulp gestuurd, maar Duitsland heeft duidelijk gemaakt dat het zijn energievoorziening uit Rusland niet in gevaar wil brengen.

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz heeft het hoofd van zijn marine moeten ontslaan omdat hij in het openbaar partij koos voor Poetin. Dit is geen formule voor een verenigd front tegen de Russische agressie.

Naar een diplomatieke goocheltruc?

Dus wat blijft er over? Tenzij het Westen de wil heeft om de Russische elites ernstige economische straffen op te leggen, is de enige uitweg wellicht een diplomatieke goocheltruc waarbij Washington publiekelijk weigert om de onredelijke eisen van Rusland te accepteren, maar toch manieren vindt om mogelijke compromissen tussen de Verenigde Staten en Rusland, tussen Rusland en Oekraïne, en tussen de Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten te sluiten.

Dit zou wel eens de uitkomst van de huidige crisis kunnen zijn, als Poetin slim genoeg is om dergelijke onderhandelingen te bestempelen als een overwinning op de NAVO en Oekraïne. Hij heeft een volgzame media thuis en een bevolking die hem wil geloven. Hij mag hopen dat het op de zenuwen werken van het Westen de afgelopen maanden Kiev ervan heeft overtuigd dat het geen vrienden in de wereld heeft, en dat hij andere maatregelen kan nemen om de Oekraïense regering te destabiliseren, in de hoop deze uiteindelijk te vervangen door eentje meer naar zijn zin.

Als Poetin echter op oorlog uit is, kan daar niet veel aan gedaan worden

Als Poetin echter op oorlog uit is, kan daar niet veel aan gedaan worden. De Russen zullen misschien afzien van een volledige invasie (wat na verloop van tijd een enorm dure affaire zou zijn), maar Poetin zou nog steeds kunnen proberen een plotselinge militaire escalatie te gebruiken om chaos en slachtoffers te creëren, door een soort Russische shock and awe te gebruiken om een ​​ineenstorting van de Oekraïense regering te veroorzaken.

Of hij zou meer troepen kunnen verplaatsen naar gebieden die de Russen al bezetten, als middel om de hand van het Kremlin in latere onderhandelingen te versterken.

Het gevaar hier is dat het Kremlin, als de strijdkrachten eenmaal in beweging zijn, een reeks gebeurtenissen in gang kan zetten die niemand kan voorspellen of beheersen. De enige maatregel die Amerika en het Westen kunnen nemen, is erop voorbereid te zijn dat Poetin de dobbelstenen gooit.

Alleen Vladmir Poetin weet waarom hij de spanningen heeft laten escaleren, en alleen Poetin kan de keuze maken om Europa terug te brengen van de rand van een grote oorlog. De Amerikanen en hun bondgenoten moeten hun beperkte vermogen erkennen om de directe berekeningen van het Kremlin te beïnvloeden.

In plaats daarvan moeten Biden en de NAVO zich voorbereiden om door deze crisis heen te komen door de dingen die in hun macht liggen te beheersen, inclusief vooruit plannen om de aanzienlijke westerse capaciteit te gebruiken om Rusland de komende jaren te laten betalen voor een militair avontuur. Laat ons hopen dat het allemaal niet nodig is.

(evb)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20