Waarom het feit dat Argentinië deze week abortus legaliseerde zo belangrijk is

De Argentijnse senaat stemde woensdag voor het legaliseren van wat abortus. Het feit dat zoiets kan in het geboorteland van paus Franciscus en in een regio met enkele van ’s werelds meest restrictieve anti-abortuswetten wordt door analisten en voorvechters van vrouwenrechten gezien als bewijs dat sociale verandering mogelijk is, zelfs in een hyperconservatieve natie. En het doet hopen dat de rest van Zuid-Amerika volgt.

De stemming werd gezien als een enorme overwinning, niet alleen voor voorstanders van abortusrechten in het overwegend rooms-katholieke land, maar in heel Latijns-Amerika, waar belangengroepen met wisselend succes campagne voeren om abortus uit het strafwetboek te halen.

Wanneer president Alberto Fernández de wetgeving ondertekent, zal Argentinië het grootste land in Latijns-Amerika worden dat abortus onder bepaalde voorwaarden toestaat. De procedure is legaal in Cuba, Uruguay, Guyana en delen van Mexico.

De Argentijnse senaat stemde woensdag voor het legaliseren van wat abortus. Foto: Isopix

Tientallen jaren cel

Cuba, dat al meer dan 60 jaar geregeerd wordt door de Communistische Partij, legaliseerde abortus in de jaren zestig. Guyana, een voormalige Britse kolonie met een grote niet-christelijke, Zuid-Aziatische bevolking, zette die stap in de jaren negentig. En Uruguay, waar ongeveer 40 procent van de mensen aangeeft geen religieuze overtuiging te hebben, deed dat in 2012.

Door z’n abortuspolitiek is Latijns-Amerika de enige regio ter wereld waar zwangerschappen bij kinderen onder de 14 jaar blijven toenemen en waar ook het hoogste aantal sterfgevallen als gevolg van onveilige abortussen wordt geregistreerd.

Zeven landen in de regio verbieden abortus nog steeds zonder uitzondering – Honduras, Nicaragua, El Salvador, de Dominicaanse Republiek, Haïti, Jamaica en Suriname. Vrouwen die schuldig worden bevonden aan abortus, kunnen in sommige van die landen veroordeeld worden tot tientallen jaren gevangenisstraf. Daardoor is Latijns-Amerika de enige regio ter wereld waar zwangerschappen bij kinderen onder de 14 jaar blijven toenemen en waar ook het hoogste aantal sterfgevallen als gevolg van onveilige abortussen wordt geregistreerd.

In Argentinië volgde de stemming over het legaliseren van abortus na jaren van debatten en demonstraties. Het wetsvoorstel dat woensdag werd goedgekeurd, waardoor abortus tijdens de eerste 14 weken van de zwangerschap wordt toegestaan, was het negende in de afgelopen 15 jaar.

Een soortgelijk voorstel werd in 2018 aangenomen door het Huis van Afgevaardigden van Argentinië, maar faalde in de Senaat. Dit keer had het de steun van president Fernández, die vorig jaar gedeeltelijk het ambt won op basis van beloften om het door te zetten. Hij beschreef het als een kwestie van volksgezondheid. Tot nu was abortus in Argentinië alleen toegestaan ​​in gevallen van verkrachting, incest of om het leven van de moeder te redden.

Alberto Fernández en Ni Una Menos

‘Abortus, veilig, legaal en gratis, is wet’, tweette Fernández na de stemming in de Senaat. ‘Het debat zegt niet ja of nee tegen abortus’, zei hij in november. ‘Het dilemma dat we moeten overwinnen, is of abortussen clandestien worden uitgevoerd of in het Argentijnse gezondheidssysteem.’

Een belangrijke factor in Argentinië was de verkiezing vorig jaar van president Alberto Fernández, een van de sociaal meest liberale leiders die Latijns-Amerika heeft gekend. Hij heeft campagne gevoerd voor abortusrechten, gendergelijkheid en homo- en transgenderrechten, en vorige maand legaliseerde hij de thuiskweek van marihuana voor medisch gebruik.

Maar dat de linkse president Fernández van Argentinië abortus tot een van zijn topprioriteiten maakte, is niet de enige reden waarom de wet er nu komt. Een beweging die in 2015 ontstond over de moorden op vrouwen – inclusief de gruwelijke moord op een 14-jarige en een 16-jarige – groeide in de loop der jaren uit tot een brede nationale campagne voor rechten genaamd Ni Una Menos. Het legaal maken van abortus werd het belangrijkste politieke doel, grotendeels gedreven door jonge activisten die goed georganiseerd en mondig zijn geworden en herhaaldelijk demonstraties hebben gehouden.

De rol van de kerk

Het toenemende secularisme in Argentinië en vele andere landen, vooral onder jongeren, heeft ook ook geholpen. Historisch gezien was meer dan 90 procent van de mensen in Latijns-Amerika katholiek, en de kerk, die resoluut tegen abortus is, oefent niet alleen een krachtige invloed uit op religieuze overtuigingen, maar ook op regeringen en ethische en sociale normen. Maar de greep van de kerk is sinds de jaren zeventig gestaag verzwakt, en in 2014 noemde minder dan 70 procent van de Latijns-Amerikanen zichzelf katholiek.

De schandalen over seksueel misbruik die de kerk op zijn kop hebben gezet, hebben net zo hard ingeslagen in Latijns-Amerika als in veel andere delen van de wereld, waardoor het morele gezag van de kerk flink is verzwakt.

De schandalen over seksueel misbruik die de kerk op zijn kop hebben gezet, hebben net zo hard ingeslagen in Latijns-Amerika als in veel andere delen van de wereld, waardoor het morele gezag van de kerk flink is verzwakt. Een groeiend aantal mensen die zich nog steeds als katholiek identificeren, vooral de jongeren, zijn voelen zich ook steeds meer op hun gemak om tegen de leer van de kerk in te gaan.

Een kanttekening daarbij is dat evangelische protestanten, die in sociale kwesties vaak een conservatiever standpunt innemen dan veel katholieken, in aantal toenemen en nu al ongeveer een vijfde van de Latijns-Amerikanen hebben ingelijfd. Dat helpt verklaren waarom Midden-Amerika, waar evangelische kerken het sterkst zijn, enkele van de strengste abortuswetten heeft.

Tegelijkertijd is het aantal mensen dat geen religieuze overtuiging heeft en de neiging heeft om liberaal te zijn in sociale kwesties, ook gestegen, hoewel hun rangen veel kleiner blijven dan de evangelische bevolking.

Paus Franciscus, een voormalige aartsbisschop van Buenos Aires die nog steeds een grote invloed heeft in zijn geboorteland, heeft abortus omschreven als een kwestie van ‘menselijke ethiek’. ‘Is het eerlijk om een ​​mensenleven te elimineren om een ​​probleem op te lossen?’ vroeg hij zich af in een brief die vorige maand openbaar werd gemaakt.

Opsteker

De goedkeuring van het wetsvoorstel wordt als bewijs dat sociale verandering mogelijk is, zelfs in een conservatieve natie. ‘Hier in El Salvador zitten nog steeds vrouwen in de gevangenis voor het beëindigen van hun zwangerschap, tieners die beschuldigd worden van abortus en die voor de rechtbank worden aangeklaagd’, reageerde Morena Herrera, een prominente activist in het Midden-Amerikaanse land. ‘De noodzaak om de wetgeving te veranderen is dringend en wat er in Argentinië is gebeurd, geeft ons meer macht, het geeft ons het gevoel dat we gerechtvaardigd zijn, het bewijst dat sociale verandering mogelijk is.’

Paraguay trok in 2015 internationale aandacht toen een zwanger 10-jarig meisje dat door haar stiefvader was verkracht, geen abortus kon plegen omdat haar leven niet in gevaar was. De zaak leidde tot oproepen aan de conservatieve regering om de abortuswet te liberaliseren, maar dat is tot de dag van vandaag niet gebeurd.

Het Mexicaanse Hooggerechtshof verwierp in juli een poging om abortus te decriminaliseren. President Andrés Manuel López Obrador, die nochtans wordt beschouwd als progressief, heeft zelden in het openbaar over de kwestie gesproken. In 2019 liet hij nog weten ‘geen zin te hebben om het debat over abortus te openen’.

Het constitutionele hof van Colombia woog in maart de legaliteit van electieve abortus en koos er uiteindelijk voor om de bestaande wetten te handhaven. In Chili werd wetgeving die vergelijkbaar is met het Argentijnse wetsvoorstel twee jaar geleden in het parlement geïntroduceerd, maar er is nog altijd niet over de kwestie gestemd.

De linkse regering van Bolivia decriminaliseerde in 2017 vroegtijdige abortus voor ‘studenten, adolescenten of meisjes’ – en trok de verandering weken later in.

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20