Waarom Duitsland steeds dichter bij een groene germanist als bondskanselier staat

Het is een mooi weekend geweest voor de Grünen: in de eerste veldslag van wat in Duitsland wordt beschreven als een superverkiezingsjaar, haalde de groene partij 32,6 procent van de stemmen in het welvarende Baden-Württemberg, het hart van de auto-industrie van het land. In het zuidwesten van Rijnland-Palts hebben de Groenen hun zetels meer dan verdubbeld, met 9,2 procent van de stemmen. Daarmee is duidelijk dat de Groenen een cruciale rol zullen spelen in het bepalen van wie aan de macht komt in het post-Merkel-tijdperk. Als ze die macht al niet zelf grijpen.

Het resultaat van de Groenen staat in schril contrast met de CDU van bondskanselier Angela Merkel, die in beide staten hun slechtste verkiezingsresultaten ooit boekten. Hoewel de persoonlijkheidspolitiek in die lokale verkiezingen het trekken van brede conclusies over de federale verkiezingen in september lastig maakt, lijkt het er sterk op dat na 16 jaar in de oppositie de Groenen een waarschijnlijke junior coalitiepartner voor de CDU zullen worden in een post-Merkel-tijdperk. Ze zullen dan ook mee beslissen wie de volgende bondskanselier wordt. Als ze die macht al niet zelf grijpen.

Volgens waarnemers is dat niet ondenkbaar: de partij van Merkel verkeert in crisis te midden van kritiek op een trage vaccinatie, is verwikkeld in een schandaal over poenpakkerij met mondmaskers en er is onenigheid over wie ze als leider moet uitkiezen om Merkel te vervangen. Het zou er zowaar toe kunnen leiden dat de Groenen in een positie zouden komen om hun eigen coalitie te vormen.

Die mogelijkheid markeert een coming-of-age voor een partij die voortkwam uit het ecologische en antinucleaire activisme van de jaren tachtig van de vorige eeuw. ‘We groeien op het platteland. We groeien in oudere milieus. We bereiken de breedte van de samenleving’, zei Robert Habeck, medevoorzitter van de Groenen maandag.

De rol van Winfried Kretschmann

Een groot deel van het succes van de Groenen in Baden-Württemberg wordt toegeschreven aan het pragmatisme van de premier van de deelstaat, Winfried Kretschmann, een 72-jarige die erin is geslaagd de traditionele christen-democraten voor zich te winnen met zijn bedrijfsvriendelijke Groenen-politiek. Kretschmann heeft gezegd dat hij hoopt dat Baden-Württemberg, de thuisbasis van Porsche en Daimler, kan aantonen dat klimaatbeschermingsmaatregelen goed kunnen zijn voor het bedrijfsleven. Als kerkganger scoorde hij ook bij conservatieven in Zuid-Duitsland toen hij tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 zei dat hij dagelijks voor Merkel bad.

Ook op federaal niveau hebben de leiders van de Groene partij een steeds pragmatischer benadering gekozen en ze wijzen naar Baden-Württemberg om kritiek te weerleggen dat ze moeite zouden hebben om te regeren. De coalitie in die deelstaat, tussen de Groenen en de Christen-democraten, zou een routekaart kunnen zijn voor hoe een federale coalitie van de twee partijen zou kunnen werken.

Op dit moment vormt de partij van Merkel een coalitie met de centrumlinkse sociaal-democraten. Annalena Baerbock, co-leider van de Groenen, feliciteerde Kretschmann op zondagavond en tweette dat het weekendresultaat een wind in de rug zou creëren voor de federale verkiezingen.

Maar terwijl traditionele christen-democraten misschien bereid zijn om op lokaal niveau voor de Groenen te stemmen, voorspelt dat niet noodzakelijk hun stemgedrag op nationaal niveau. En de CDU-kandidaat in Baden-Württemberg voerde een bijzonder slechte campagne en slaagde er niet in de klik te maken met de kiezers. Zondagavond vertelde die kandidaat, Susanne Eisenmann, dat ze de verantwoordelijkheid op zich nam voor het ‘rampzalige en teleurstellende resultaat’.

De problemen van Merkels CDU

De slechte score van de christen-democraten van afgelopen weekend zal waarschijnlijk gewicht toevoegen aan de claim binnen de partij van een groeiende fractie die beweert dat Armin Laschet, die in januari als CDU-hoofd werd gestemd, niet sterk genoeg is om de partij naar een nieuwe machtsperiode te leiden. De populariteitscijfers van Laschet blijven ook achter op die van Markus Soeder, het hoofd van de zusterpartij van de CDU, waarmee de CDU een gezamenlijke kandidaat naar voor zal schuiven.

Het schandaal over woekerwinsten bij gelobby over de toewijzing van contracten voor mondmaskers dat vorige week aanleiding was voor het ontslag van twee parlementsleden uit de coalitie van Merkel (waaronder die uit Baden-Württemberg), is dan mogelijk niet eens weerspiegeld in de stemming dit weekend, aangezien veel kiezers hun stem vroegtijdig per post hebben uitgebracht.

En terwijl de CDU concurreert met de Groenen in westelijke deelstaten, is het beeld anders in het oosten, waar het extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD) een pak sterker staat. In het Westen moet de CDU z’n progressieve kantjes demonstreren om potentiële Groenen-kiezers te overtuigen. In het oosten moet de CDU haar conservatieve kant laten zien om AfD-kiezers voor zich te winnen. Dat maakt het allemaal nog wat moeilijker voor de partij.

Wie is Robert Habeck?

De kans bestaat dus wel degelijk dat Robert Habeck (51) de opvolger van Angela Merkel zal worden, en meteen de de eerste groene regeringsleider van een grote economie. Sinds hij en zijn mede-leider, Annalena Baerbock (40), aan het hoofd van de Duitse Groenen kwam in januari 2018, is de milieuactivistenpartij over de centrum-linkse sociaaldemocraten (SPD) gesprongen en kan ze dus ook lokaal de conservatieven van Angela Merkel uitdagen voor de eerste plaats.

Habecks benoeming tot kandidaat van de Groenen voor kanselier is niet vanzelfsprekend: zijn co-leider, de 40-jarige Baerbock, is een even productieve politicus geworden en verzamelde meer stemmen onder de partijbasis toen het paar werd herkozen. Maar het is vooral de manier waarop hij graag antwoorden op grote vragen geeft, en hoe hij zelfvertrouwen en vastberadenheid uitstraalt, dat van Habeck de belangrijkste kandidaat maakt.

Zowel Habeck als Baerbock komen voort uit de ‘realo’ of pragmatische vleugel van de Duitse Groenen. Habeck, van opleiding een germanist, wil geen ‘centrist’ genoemd worden. Hij vindt dat de Groenen ‘in het hart van de samenleving’ moeten zitten. Niet links, niet rechts dus. Habeck is erop gericht zijn partij aan de macht te krijgen en is bereid compromissen te sluiten die in een recent verleden door veel Groenen als walgelijk werden afgedaan. Met resultaat dus, want Die Grünen nemen deel aan mix-and-match coalities in acht van de 16 regionale staten.

Habecks co-leider, de 40-jarige Annalena Baerbock, is een even productieve politicus geworden en verzamelde meer stemmen onder de partijbasis toen het paar werd herkozen.

Macron is fan

Habeck zal het niet hardop zeggen, maar zijn ambitie is duidelijk niet alleen zijn partij, maar het land als geheel te leiden na de nationale verkiezingen van 2021 – en samen te werken met Macron bij het hervormen van Europa. Macron inviteerde Habeck al een keer in het Elysée. De veronachtzaming van Habeck voor het fiscale conservatisme van Berlijn – hij wil massale staatsinvesteringen in milieutechnologieën zien, inclusief elektrische auto’s en duurzame landbouw, zelfs als dit betekent schulden aangaan – klonk Macron als muziek in de oren. Macron zei dat hij, in tegenstelling tot Merkel, de voorkeur gaf aan Habecks ecologische criteria voor handelspacten, waaronder de hangende EU-overeenkomst met het Mercosur-blok (met Brazilië). De Groenen zouden ook geen probleem hebben met Macrons ambities voor een nauwer geïntegreerde eurozone en de EU, zelfs als dat betekent dat Duitsland een groter deel in de Europese lastenverdeling moet ophoesten.

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20