Vorige week ging ook bij ons een illusie aan diggelen. Niemand, zelfs in de rijkste landen, is nu nog veilig voor klimaatverandering

Enkele van de rijkste landen van Europa werden vorige week getroffen door wat we een klimaatramp mogen noemen ondertussen. Het idee dat je ook bij ons nu kan sterven door extreem weer dat steeds erger en frequenter wordt door een veranderend klimaat, is een feit. En deze realiteit, die ongemakkelijke waarheid die al in 2006 werd aangekondigd door Al Gore, kan niet langer met een vleugje optimisme omhuld worden.

Waarom is dit belangrijk?

We zullen ons moeten aanpassen aan de verandering die we al in het systeem hebben ingebakken en ook verdere verandering voorkomen door onze uitstoot te verminderen. Die boodschap is duidelijk niet doorgedrongen bij beleidsmakers, en misschien ook niet bij het publiek, met name in de ontwikkelde wereld, waar we een gevoel van onkwetsbaarheid hebben behouden.

Woeste rivieren traden bij ons, in Nederland en vlak over de grens in Duitsland buiten hun oevers, zetten dorpen en steden onder water, veegden geparkeerde auto’s tegen bomen alsof ze pluisjes stof waren. We blijven geschokt achter door de intensiteit van de vernietiging. Slechts enkele dagen eerder waren in het noordwesten van de Verenigde Staten, een regio die bekend staat om zijn koele, mistige weer, honderden mensen gestorven van de hitte. In Canada had een bosbrand een dorp van de kaart geveegd dat op dezelfde breedtegraad ligt als Brussel en waar het een paar dagen eerder net geen 50 graden Celsius werd. Moskou wankelde onder recordtemperaturen. In SiberiĂ« staat momenteel meer dan 8.000 vierkante kilometer toendra in de fik. Afgelopen weekend zetten de noordelijke Rocky Mountains zich schrap voor weer een nieuwe hittegolf, terwijl bosbranden zich over duizenden vierkante kilometers hebben verspreid over twaalf staten in het Amerikaanse Westen.

De gebeurtenissen hebben verwoestingen aangericht en slachtoffers geĂ«ist in enkele van ’s werelds rijkste landen, waarvan de welvaart mogelijk is gemaakt door meer dan een eeuw van verbranding van kolen, olie en gas – activiteiten die de broeikasgassen in de atmosfeer pompten die de wereld opwarmen. Het idee dat je ook bij ons nu kan sterven door extreem weer dat steeds erger en frequenter wordt door een veranderend klimaat, is nu een feit. Terwijl er nog volop puin wordt geruimd, kunnen we nu al zeggen dat de dodentol in ons land, Duitsland en Nederland in de honderden zal lopen.

Decennia negeren van de wetenschap

De gebeurtenissen van deze zomer komen na decennia van het negeren van de wetenschap. Klimaatmodellen hebben gewaarschuwd voor de verwoestende gevolgen van stijgende temperaturen. Een grondige wetenschappelijke beoordeling in 2018 waarschuwde dat het onvermogen om te voorkomen dat de gemiddelde temperatuur op aarde boven de 1,5 graad Celsius stijgt catastrofale gevolgen kan hebben, van de overstroming van kuststeden tot mislukte oogsten in verschillende delen van de wereld. Het rapport bood wereldleiders een praktische, zij het niet evidente ontsnappingsroute. Het stelde dat de wereld als geheel de uitstoot tegen 2030 moest halveren. Sindsdien is de wereldwijde uitstoot echter blijven stijgen, zozeer zelfs dat de wereldwijde gemiddelde temperatuur sinds 1880 met meer dan 1 graad Celsius is gestegen, waardoor het quasi onmogelijk is om de stijging onder de drempel van 1,5 graden Celsius te houden.

Naarmate de gemiddelde temperatuur is gestegen, is de frequentie en intensiteit van extreme weersomstandigheden in het algemeen toegenomen. In de afgelopen jaren heeft wetenschappelijke vooruitgang duidelijk gemaakt in hoeverre klimaatverandering verantwoordelijk is voor specifieke gebeurtenissen.

Het lijdt weinig twijfel dat we ook bij ons frequenter met intensere en extreme weersomstandigheden zullen worden geconfronteerd als gevolg van de opwarming van de aarde. Net vrijdag werd een wetenschappelijk artikel gepubliceerd dat een aanzienlijke toename van langzaam bewegende maar hevige regenbuien in heel Europa voorspelt als gevolg van klimaatverandering.

Een gevoel van onkwetsbaarheid

We zullen ons dus moeten aanpassen aan de verandering die we al in het systeem hebben ingebakken en ook verdere verandering voorkomen door onze uitstoot te verminderen. Die boodschap is duidelijk niet doorgedrongen bij beleidsmakers, en misschien ook niet bij het publiek, met name in de ontwikkelde wereld, waar we een gevoel van onkwetsbaarheid hebben behouden.

Er worden terecht vragen gesteld nu of de autoriteiten het publiek voldoende hebben gewaarschuwd voor de risico’s van de voorspelde regenval. Maar de grotere vraag is of de toenemende rampen in de ontwikkelde wereld invloed zullen hebben op wat ’s werelds meest invloedrijke landen en bedrijven zullen doen om hun eigen uitstoot van broeikasgassen te verminderen. We staan vlak voor de door de Verenigde Naties geleide klimaatonderhandelingen in Glasgow in november, waar duidelijk moet worden of de naties van de wereld het eens zullen worden over manieren om de uitstoot voldoende in toom te houden om de ergste effecten van klimaatverandering af te wenden.

Wat er is veranderd sinds Parijs

Rampen die nog worden vergroot door de opwarming van de aarde hebben al een lang spoor van dood en vernieling achtergelaten in een groot deel van de ontwikkelingslanden. Gewassen in Bangladesh zijn weggevaagd, dorpen in Honduras met de grond gelijk gemaakt en het voortbestaan van kleine eilandstaten wordt bedreigd. Tyfoon Haiyan verwoestte de Filipijnen in de aanloop naar klimaatbesprekingen in 2013, wat vertegenwoordigers van ontwikkelingslanden ertoe bracht aan te dringen op financiering om het verlies en de schade aan te pakken waarmee ze in de loop van de tijd worden geconfronteerd voor door klimaat veroorzaakte rampen waarvoor ze zelf niet verantwoordelijk waren. Dat werd afgewezen door rijkere landen, waaronder de Verenigde Staten en Europa.

Maar de kaarten liggen nu toch anders. Zelfs sinds de onderhandelingen over de Klimaatovereenkomst van Parijs in 2015 met als doel de ergste effecten van klimaatverandering af te wenden, zijn de wereldwijde emissies blijven toenemen. China is tegenwoordig de grootste uitstoter ter wereld. De emissies zijn gestaag gedaald in zowel de Verenigde Staten als Europa, maar niet in het tempo dat nodig is om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken. Maar in tegenstelling tot toen, hebben de rijkere landen sindsdien ook de effecten van een veranderd klimaat aan den lijve ondervonden.

Glasgow dreigt weer uit te draaien op niks

De wereld heeft tot nu toe een slechte staat van dienst op het gebied van samenwerking en deze maand zijn er nieuwe diplomatieke spanningen ontstaan. Van de grote economieĂ«n heeft de Europese Commissie vorige week de meest ambitieuze routekaart voor verandering geĂŻntroduceerd. Ze stelde wetten voor om de verkoop van gas- en dieselauto’s tegen 2035 te verbieden, de meeste industrieĂ«n te verplichten te betalen voor de uitstoot die ze produceren, en de belangrijkste maatregel is misschien dat er een belasting wordt geheven op invoer uit landen met een minder streng klimaatbeleid.

Algemeen wordt verwacht dat die voorstellen op felle bezwaren stuiten, zowel van binnen Europa als van andere landen waarvan de bedrijven bedreigd zouden kunnen worden door de voorgestelde koolstofgrensbelasting, wat de vooruitzichten voor wereldwijde samenwerking in Glasgow mogelijk verder bemoeilijkt. Het dreigt daar in Schotland dus weer op een maat voor niets uit te draaien.

We kunnen daar alweer onze schouders bij ophalen, maar met elke mislukte top wordt deze vraag wel relevanter: wat als onze beschaving zou instorten? Niet vele eeuwen in de toekomst, maar tijdens ons eigen leven? De meeste mensen erkennen ondertussen dat we vandaag voor enorme uitdagingen staan door de klimaatverandering en de potentieel catastrofale gevolgen ervan, maar we vinden het moeilijk om de zeer reële mogelijkheid onder ogen te zien dat deze crises kunnen leiden tot een ineenstorting van onze hele beschaving. Ondanks ondertussen overweldigend bewijs dat suggereert dat als we niks doen het bijzonder moeilijk wordt voor menselijke populaties om zichzelf in een duurzame omgeving te handhaven.

Naar klimaatlockdowns?

We zijn dus nu echt op het punt beland om te stoppen met de ongemakkelijke waarheid over ons veranderend klimaat met een vleugje optimisme te omhullen. En daarover is een interessant wetenschappelijk artikel verschenen: ‘Underestimating the Challenges of Avoiding a Ghastly Future‘. Professor Corey Bradshaw en zijn coauteurs leggen daarin uit dat we een realistisch beeld moeten hebben van de kolossale uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd om op zijn minst een minder verwoeste toekomst in kaart te kunnen brengen. We moeten ook voortbouwen op succesvolle acties, zowel in het heden als in het verleden, om “uitsterven te voorkomen, ecosystemen te herstellen en duurzamere economische activiteit op lokale en regionale schaal te bevorderen”. We moeten met andere woorden een kat een kat noemen en de handen uit de mouwen steken.

De econome Mariana Mazzucato gaat zelfs zo ver om te stellen dat, om onszelf te beschermen, overheden “klimaatlockdowns” moeten toepassen. Sommige van de maatregelen van deze lockdowns zouden “het gebruik van personenauto’s beperken, de consumptie van rood vlees verbieden en extreme energiebesparende maatregelen opleggen, terwijl fossiele brandstofbedrijven zouden moeten stoppen met boren”.

(tb)

Meer
Laatste update:
Laatste update:
Lees meer...
Markten
BEL20