Uitzichtloos: in Amazonegebied woeden voor derde jaar op rij recordbranden. En het ergste moet nog komen

In de zomer van 2019 trok het Amazonewoud de aandacht van de wereld toen grote stukken van het iconische regenwoud in vlammen opgingen en de rook de middaghemel boven São Paulo, de grootste stad van Brazilië, verduisterde. Het jaar daarop bleek het nog erger te zijn. En dit jaar? Het ziet er tot nu toe niet goed uit. Honderden bosbranden hebben dit jaar al een enorme oppervlakte regenwoud verschroeid en het ergste moet waarschijnlijk nog komen.

Waarom is dit belangrijk?

Het lijkt misschien een ver-van-mijn-bed-show, maar is dat allesbehalve: het Amazonewoud is een van 's werelds beste verdedigingswerken tegen klimaatverandering, dus het lot ervan raakt ons allemaal.

Sinds januari woedden er meer dan 1.000 grote branden in het regenwoud. Experts zeggen dat dit jaar op schema ligt om net zo slecht te worden als 2020, toen branden meer dan 75.000 vierkante kilometer (twee keer België!) van ’s werelds grootste tropische bos verwoestten.

Voorvechters van natuurbehoud rekenen niet op hulp van de Braziliaanse regering. Terwijl president Jair Bolsonaro eerder dit jaar weliswaar troepen naar de Amazone stuurde om onverdund platbranden tegen te gaan, zeggen experts dat deze inspanningen in het verleden niet hebben gewerkt. Ze betwijfelen sowieso de toewijding van de president om een ​​einde te maken aan het ongebreidelde bosverlies. Bolsonaro, een populist en bondgenoot van voormalig president Donald Trump, heeft sinds zijn aantreden in 2019 immers vooral een aantal milieubeschermingsmaatregelen ontmanteld.

Hoogste niveau van ontbossing momenteel sinds 2012

De huidige situatie is bijzonder nijpend, aangezien uit nieuw onderzoek blijkt dat delen van het Amazonewoud al zo beschadigd zijn dat ze nu meer koolstof uitstoten dan ze opnemen. Ondertussen laat het meest recente klimaatrapport van de Verenigde Naties zien dat het regenwoud – dat elk jaar 123 miljard ton koolstof opslaat en een oase van biodiversiteit is – veel sneller opwarmt en uitdroogt dan andere delen van de wereld. Drogere bossen hebben natuurlijk meer kans om af te branden.

Het lijkt misschien een ver-van-mijn-bed-show, maar is dat allesbehalve: het Amazonewoud is een van ’s werelds beste verdedigingswerken tegen klimaatverandering, dus het lot ervan raakt ons allemaal.

Bijna alle bosbranden in het Amazonegebied worden opzettelijk aangestoken door mensen, die bomen meestal verbranden nadat ze zijn gekapt of, minder vaak, wanneer ze een stuk bos willen kappen. Dus waar je bosverlies vindt, vind je ook vaak bosbranden. In de afgelopen 12 maanden werd in het Braziliaanse Amazonegebied meer dan 10.000 vierkante kilometer aan bos gekapt volgens sommige schattingen – het hoogste niveau van ontbossing sinds 2012. Dat leidde tot bezorgdheid bij experts dat branden dit jaar bijzonder slecht zullen zijn.

Midden- en Zuid-Brazilië getroffen door ergste droogte in meer dan 90 jaar

Om het nog erger te maken, is een groot deel van de Amazoneregio nu extreem droog. Midden- en Zuid-Brazilië hebben te maken met de ergste droogte in meer dan 90 jaar, deels als gevolg van het weerfenomeen dat bekend staat als La Niña, waardoor verschillende Braziliaanse staten waarschuwen voor watertekorten. Dat betekent dat wanneer iemand een vuur aansteekt, het waarschijnlijker is om zich te verspreiden. Onderzoek toont aan dat branden in het Amazonegebied vaker voorkomen in jaren van droogte en tijdens La Niña-evenementen.

Volgens Monitoring of the Andean Amazon Project (MAAP), een bosmonitoringproject dat is aangesloten bij de non-profitorganisatie Amazon Conservation Association, zijn dit jaar meer dan 1.000 grote branden gebrand in het Braziliaanse Amazonegebied. Veel van die branden zijn illegaal en worden gestookt in gebieden die eerder zijn ontbost. MAAP-gegevens tonen ook branden in het Boliviaanse Amazonegebied. Ook daar worden duizenden hectaren bos afgebrand.

Volgens MAAP zijn er tot eind augustus bijna het dubbele aantal grote branden geweest in het Braziliaanse Amazonegebied in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Dit jaar wordt dus erger dan vorig jaar, dat ironisch genoeg eigenlijk veel erger was dan het beruchte jaar 2019. Andere gegevensbronnen schetsen een even somber beeld: het Braziliaanse National Institute for Space Research (INPE) meldt dat er van januari tot eind augustus meer dan 50.000 branduitbraken zijn gedetecteerd door satellieten in het Braziliaanse Amazonegebied.

Het ergste moet wellicht nog komen. De zuidelijke Amazone werd eerder dit jaar getroffen door een paar koufronten, wat de start van het brandseizoen vertraagde. Nu is daar een inhaalbeweging gestart.

Waarom een ​​brandende Amazone zo beangstigend is voor ons allemaal

Ongebreidelde bosbranden in het Amazonewoud zijn nooit goed, maar de gevolgen van drie jaar zware branden worden steeds zorgwekkender en verstrekkender. We rekenen erop dat bossen veel koolstofdioxide opzuigen die mensen, bedrijven en landen uitstoten door de verbranding van fossiele brandstoffen. Het Amazonewoud heeft deze essentiële functie altijd vervuld. Maar zoals wetenschappers hebben ontdekt, brengen bosbranden die functie in gevaar.

Een baanbrekende studie die in juli werd gepubliceerd, wees uit dat delen van het Amazonewoud nu meer koolstof uitstoten dan ze opnemen, als gevolg van klimaatverandering, ontbossing en bosbranden. Deze regio’s, die grotendeels in het zuidoosten zijn geconcentreerd, zijn de afgelopen vier decennia in het droge seizoen met maar liefst 2,5 graden Celsius opgewarmd, ontdekten de auteurs. Dat betekent dat we een van onze grootste bolwerken tegen klimaatverandering ondergraven.

Erger nog, bosbranden duwen het Amazonewoud naar een gevaarlijk kantelpunt dat grote delen van het bos in een droge savanne zou kunnen veranderen. Honderden miljarden bomen in het bos trekken water uit de grond en laten het via hun bladeren vrij wat het bos nat houdt. Naarmate de Amazone krimpt, gaat dat bioom verder uitdrogen en het risico op branden verder vergroten.

Dat omslagpunt is misschien al bereikt volgens auteurs van een essay uit 2019 in het tijdschrift Science Advances. “Het kostbare Amazonewoud balanceert op de rand van functionele vernietiging”, schreven ze. “En daarmee ook de mensheid.”

(lb)

Lees ook: BNP Paribas belooft niet meer te investeren in bedrijven gelinkt aan ontbossing Amazonegebied

Meer
Lees meer...
Markten