Straks gaat de Poort naar de Hel dicht. Maar hoe ze openging is nog altijd een mysterie

Als de president van Turkmenistan zijn zin krijgt, wordt de Poort naar de Hel binnenkort binnenkort gesloten. Gurbanguly Berdimuhamedow zei dat hij de beroemde brandende krater wil doven die al tientallen jaren in het Centraal-Aziatische land brandt. Daarmee zou de topattractie verdwijnen voor toeristen in een land zonder toeristen. Trouwens: we weten nog altijd niet hoe die Poort naar de Hel openging, alleen dat de officiële versie, ooit uitgevonden door de toenmalige Sovjetbezetters, niet klopt.

De Karakum-woestijn is een enorme uitgestrektheid van door de zon verschroeide zandduinen die ongeveer 70% van Turkmenistan beslaan. Je zou dagenlang door deze uitgedroogde 350.000 vierkante kilometer grote badlands kunnen dwalen en alleen de eindeloze toppen en valleien van de dorre wildernis van Karakum zien. Maar als je je een weg baant naar de noord-centrale vlakte van de woestijn, kom je een echt surrealistische plek tegen: de Darvaza-krater, een gasput die al tientallen jaren vuur spuwt en bekend staat als “The Gates of Hell”.

De Darvaza-krater in Turkmenistan (Foto: Isopix)

De woestijnkrater, ongeveer 260 kilometer ten noorden van de hoofdstad Ashgabat, staat al tientallen jaren in brand en is een populaire bezienswaardigheid voor het kleine aantal toeristen dat naar Turkmenistan komt, een land dat moeilijk te bereiken is. De Turkmeense staatstelevisie toonde in 2019 nog beelden van hoe president Gurbanguly Berdimuhamedow er in een offroad-truck omheen racete. Maar Berdimuhamedow heeft zijn regering nu bevolen te zoeken naar manieren om het vuur te blussen, omdat het ecologische schade veroorzaakt en de gezondheid van de mensen in het gebied aantast, meldde de staatskrant Neitralny Turkmenistan. Het is overigens niet de eerste keer dat hij dat doet. In 2010 vroeg Berdimuhamedow wetenschappers ook al om de Poort naar de Hel dicht te doen. Daar kwam niks van in huis dus.

Dus hoe is dit vurige inferno terechtgekomen in het midden van een woestijn in Turkmenistan?

In 1971, toen de republiek nog deel uitmaakte van de Sovjet-Unie, ging een groep Sovjet-geologen naar Karakum op zoek naar olievelden. Ze vonden wat ze dachten dat een substantieel olieveld was en begonnen te boren. Helaas voor de wetenschappers waren ze aan het boren bovenop een spelonkachtige bel aardgas die het gewicht van hun apparatuur niet kon dragen. De site stortte in, nam daarbij hun uitrusting mee – en de gebeurtenis zorgde ervoor dat het kruimelige sedimentaire gesteente van de woestijn ook op andere plaatsen instortte, waardoor een domino-effect ontstond dat resulteerde in verschillende open kraters. De grootste van deze kraters is de Darvaza-krater.

Naar verluidt raakte niemand gewond bij de ineenstorting, maar de wetenschappers hadden al snel een ander probleem: het aardgas dat uit de krater ontsnapt. Aardgas bestaat voornamelijk uit methaan, dat, hoewel niet giftig, wel zuurstof verdringt, waardoor het moeilijk wordt om te ademen. Dit was niet zozeer een probleem voor de wetenschappers, maar voor de dieren die de Karakum-woestijn hun thuis noemen – kort na de ineenstorting begonnen de dieren die door het gebied zwerven effectief te sterven. Het ontsnappende methaan vormde ook gevaren vanwege de ontvlambaarheid – er hoeft slechts vijf procent methaan in de lucht te zijn om mogelijk een explosie te laten plaatsvinden. Dus besloten de wetenschappers de krater in brand te steken, in de hoop dat al het gevaarlijke aardgas binnen een paar weken zou zijn weggebrand.

Probleem: de locals vertellen een ander verhaal

Dat is overigens niet zo bizar als het klinkt – bij olie- en aardgasboringen gebeurt dit voortdurend met aardgas dat niet kan worden afgevangen. In tegenstelling tot olie, die na het boren voor onbepaalde tijd in tanks kan worden opgeslagen, moet aardgas onmiddellijk worden verwerkt. Als er een teveel aan aardgas is dat niet naar een verwerkingsfaciliteit kan worden geleid, wordt dat verbrand. Het is een proces dat “affakkelen” wordt genoemd.

Maar in tegenstelling tot de meeste plekken waar dat affakkelen gebeurt, hadden de wetenschappers in Turkmenistan niet te maken met een afgemeten hoeveelheid aardgas – wetenschappers weten nog steeds niet hoeveel aardgas de brandende krater voedt – dus wat verondersteld werd een paar weken te branden staat nu al bijna een halve eeuw te fikken in de woestijn.

Wat hierboven staat omschreven is de officiële versie. Er is echter een probleem daarmee. De Canadese ontdekkingsreiziger George Kourounis die in 2013 als eerste en enige ooit de diepte van de krater te peilde, ontdekte dat niemand echt weet hoe dit helse inferno is ontstaan. Volgens lokale Turkmeense geologen werd de krater van 69 meter breed bij 30 meter diep al gevormd in de jaren zestig en brandt hij pas sinds de jaren tachtig. Er zijn bijvoorbeeld geologen die geloven dat de krater ontstaan is door ondergrondse waterbewegingen onder de Karakum-woestijn. Welke versie van het verhaal waar is, blijft een mysterie.

De verre neef van Indiana Jones

Kourounis is overigens nog altijd de enige die ooit in de krater is afgedaald. De in Canada geboren ontdekkingsreiziger doet denken aan een verre neef van Indiana Jones. Hij achtervolgde tornado’s en orkanen, werd bijna levend begraven in lawines en ging zelfs vulkanen binnen. Maar het was de reis naar de Darzava-woestijn – en naar de vurige krater – in november 2013 die Kourounis tot een kleine beroemdheid maakte.

Toestemming krijgen om naar Turkmenistan te reizen is sowieso notoir moeilijk. Kourounis probeerde in 2009 voor het eerst toestemming te krijgen van Turkmenistan om bodemmonsters van de krater te verzamelen. Hij wilde controleren op microscopisch kleine bacteriën, in de overtuiging dat als het leven zou kunnen gedijen in die barre omstandigheden, er vergelijkbaar leven op een andere planeet zou kunnen zijn. Maar zijn visum werd geweigerd door de regering van Turkmenistan.

Kourounis keerde terug met steun van zowel de National Geographic Society als de ambassade van de Verenigde Staten, en zelfs toen duurde het anderhalf jaar voordat de expeditie werd goedgekeurd. In 2013 stond de regering het team toe om gedurende vier dagen een kamp op te zetten bij de Poorten naar de Hel.

Afdalen in de krater is geen sinecure. Kourounis en zijn team realiseerden zich dat koele lucht in het midden van de krater viel. Die lucht werd warm en langs de randen omhoog geduwd terwijl ze bijna 100 graden Celsius bereikt. Het team besloot om brandwerend touw over de krater te spannen en via een katrol Kourounis in het midden van de krater te laten zakken. Het meeste materiaal dat Kourounis gebruikte, was op maat gemaakt. Het harnas dat hij droeg was bijvoorbeeld gemaakt van kevlar, hetzelfde materiaal dat wordt gebruikt in kogelvrije vesten, zodat het niet zou smelten.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20