Staan we op 100 seconden van de apocalyps? Dit is waar de Doomsday Clock echt naar aftelt

De Doomsday Clock geeft aan hoe dicht de mensheid bij een zelfveroorzaakte apocalyps staat. Het aantal minuten voor twaalf, de mate van dreiging, wordt bijgewerkt wanneer gebeurtenissen op het wereldtoneel deze dreiging versterken of verzwakken. De conclusie voor 2022 is simpel: de wereld is niet veiliger dan vorig jaar rond deze tijd. Maar is de klok nog wel relevant? Hoe verzoen je ze met het feit dat het menselijk leven op aarde, in brede zin, de afgelopen 75 jaar beter is geworden, niet slechter?

Waarom is dit belangrijk?

De Doomsday Clock heeft zijn betekenis als symbool van existentiële risico's in een snel veranderende wereld waar de gevaren en voordelen van nieuwe technologieën zo samengaan, misschien wat verloren. Maar als waarschuwing voor wat nog steeds de grootste existentiële dreiging voor de mensheid vormt, een nucleaire oorlog, is ze wel degelijk relevant.

Honderd seconden voor middernacht. Dat is de nieuwste tijdsaanduiding van de Doomsday Clock, die werd onthuld door de Science and Security Board van het Bulletin of the Atomic Scientists. Dat komt overeen met 2020 en 2021, waardoor de klok al drie jaar op rij het dichtst bij middernacht staat in zijn 75-jarige geschiedenis.

Waarom de wereld aan de rand van Armageddon blijft hangen? Er zijn wel wat redenen. Covid-19 bijvoorbeeld. De pandemie heeft ruimschoots aangetoond hoe onvoorbereid de wereld was om met een groot nieuw infectieus virus om te gaan. En zowel de toenemende wereldwijde onderlinge verbondenheid als de verspreiding van nieuwe biologische technische hulpmiddelen betekenen dat de dreiging van zowel natuurlijke als door de mens gemaakte ziekteverwekkers alleen maar zal toenemen.

En: zelfs met toenemende inspanningen om de CO2-uitstoot te verminderen, verslechtert de klimaatcrisis jaar na jaar. Plus: nieuwe technologieën zoals kunstmatige intelligentie, autonome wapens en zelfs geavanceerde cyberhacking vormen moeilijker te meten maar nog steeds zeer reële gevaren.

Maar volgens de architecten van de klok is de grootste existentiële bedreiging waarmee de wereld momenteel wordt geconfronteerd, nog altijd degene die de reden was waarom de Doomsday Clock 75 jaar geleden werd uitgevonden. Het is er een die al zo lang bij ons is dat ze op de achtergrond is geraakt van onze nachtmerries: een nucleaire oorlog – en de dreiging daarvoor is op dit moment aantoonbaar groter dan sinds het einde van de Koude Oorlog.

De waarde van de klok was haar grimmige eenvoud

De klok was oorspronkelijk het werk van Martyl Langsdorf, een abstracte landschapskunstenares wiens echtgenoot Alexander een natuurkundige was geweest bij het Manhattan Project. Hij was ook een van de oprichters van het Bulletin, dat begon als een tijdschrift dat werd uitgegeven door wetenschappers die zich zorgen maakten over de gevaren van het nucleaire tijdperk en dat nu een non-profit mediaorganisatie is die zich richt op existentiële risico’s voor de mensheid.

Martyl Langsdorf werd gevraagd om een ​​omslag te ontwerpen voor de uitgave van juni 1947 van het tijdschrift. Geïnspireerd door het idee van het aftellen naar een nucleaire explosie, koos Langdorf voor het beeld van een klok met wijzers die doortikken tot middernacht, omdat – zoals de redactie van het Bulletin schreef in een eerbetoon aan de kunstenares – “het de vernietiging voorstelde die wachtte als niemand actie onderneemt om ze te stoppen.”

Als symbool van het unieke existentiële gevaar van duizenden kernkoppen die op in luttele seconden kunnen worden gelanceerd, is de Doomsday Clock ongeëvenaard, een van de meest iconische grafische kunstwerken van de 20e eeuw. Er wordt naar verwezen in rocknummers en tv-shows, en ze sierde de omslag van het eerste nummer van de legendarische Watchmen graphic novel-serie.

De waarde van de klok is haar grimmige eenvoud. In één oogopslag kan iedereen zien hoe dicht de wetenschaps- en veiligheidsexperts van het Bulletin, die twee keer per jaar bijeenkomen om de jaarlijkse setting van de klok te bepalen, geloven dat de wereld bij een existentiële catastrofe staat. De klok kan het bij het verkeerde eind hebben – het voorspellen van de apocalyps is een bijna onmogelijke taak – maar ze kan niet verkeerd worden gelezen.

Sinds de introductie 75 jaar geleden zijn de wijzers van de klok heen en weer bewogen als reactie op geopolitieke verschuivingen en wetenschappelijke vooruitgang.

  • In 1953 werd het ingesteld op twee minuten voor middernacht nadat de VS en de Sovjet-Unie beide voor het eerst thermonucleaire wapens hadden getest.
  • In 1991, na de ineenstorting van de USSR en de ondertekening van het Strategische Wapenverminderingsverdrag, werd ze teruggezet naar 17 minuten voor middernacht, het verst in haar geschiedenis.
  • In 2018, dankzij wat de experts van het Bulletin een “storing in de internationale orde” van nucleaire actoren en de groeiende dreiging van klimaatverandering noemden, werden de wijzers verplaatst naar 2 minuten voor middernacht en de klok staat sinds 2020 op 100 seconden.

De paradox van het leven in een tijdperk van existentiële risico’s

De metafoor van een klok geeft de duidelijkheid van een aftelling, maar hoe dichter de wijzers bij middernacht komen, hoe moeilijker het is om de kleine veranderingen nauwkeurig weer te geven die de wereld dichterbij of verder van de dag des oordeels zouden kunnen brengen.

Het helpt ook niet dat vanaf 2007 het Bulletin de klok uitbreidde met elke door de mens veroorzaakte bedreiging, van klimaatverandering tot anti-satellietwapens. Het resultaat is dat gevaren die reëel zijn maar waarschijnlijk niet het onmiddellijke einde van de menselijke beschaving zullen veroorzaken – en die slecht passen bij de oorspronkelijke metafoor van een klok – de boodschap ervan vertroebelen.

Het is ook moeilijk om een ​​klok die steeds dichter bij middernacht tikt af te verzoenen met het feit dat het menselijk leven op aarde, in brede zin, de afgelopen 75 jaar beter is geworden, niet slechter. Zelfs met de Covid-19-pandemie, de groeiende effecten van klimaatverandering en wat er ook maar ergens in een AI- of biotech-lab wordt gebrouwen, zijn mensen veel gezonder, rijker en – althans van dag tot dag – veiliger in 2022 dan in 1947. En de kans is groot dat dit in 2023 nog steeds het geval zal zijn, ongeacht de volgende jaarlijkse instelling van de klok.

Dit is de paradox van het leven in een tijdperk van existentiële risico’s – door het enorme aantal manieren waarop we een planetaire catastrofe kunnen veroorzaken, kan het voelen alsof het bijna middernacht is, maar vergeleken met hoe het leven het grootste deel van de menselijke geschiedenis was, zitten we eerder tegen de middag aan. Op een terras in de zon.

De enige gebeurtenis die dat onmiddellijk zou kunnen veranderen, is de existentiële dreiging die de Doomsday Clock oorspronkelijk moest overbrengen: een nucleaire oorlog.

Wat we kunnen leren van het nucleaire koekje

Er is een virtual reality-programma ontworpen door beveiligingsonderzoekers van Princeton University dat de The Nuclear Biscuit heet. Gebruikers zetten een VR-bril op en worden vervoerd naar het Oval Office, waar ze de rol van de Amerikaanse president spelen. Een sirene gaat af en een militaire functionaris brengt je naar de Situation Room, waar de “spelers” worden geconfronteerd met een gruwelijk scenario: sensoren voor vroegtijdige waarschuwing hebben de lancering gedetecteerd van 299 nucleaire raketten uit Rusland, waarvan wordt aangenomen dat ze op weg zijn naar de Het Amerikaanse vasteland en zijn ICBM-sites (intercontinental ballistic missiles).

Naar schatting zullen 2 miljoen Amerikanen sterven. Als president heb je minder dan 15 minuten om te beslissen of de aanval echt is en of je Amerikaanse ICBM’s moet lanceren voordat ze mogelijk op de grond worden vernietigd. Misschien klinkt het in de oren als een scenario voor een Hollywood-blockbuster, een re-make van Dr. Strangelove of zo. Maar het is wel degelijk een situatie die nog steeds op elk moment van elke dag kan plaatsvinden. Hoewel de wereldwijde nucleaire arsenalen veel kleiner zijn dan in de donkerste dagen van de Koude Oorlog, zijn er nog steeds duizenden operationele kernkoppen, meer dan genoeg om catastrofes op onvoorstelbare schaal te veroorzaken.

Eerder deze maand brachten de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad een gezamenlijke verklaring uit waarin werd bevestigd dat “een kernoorlog niet kan worden gewonnen en nooit mag worden uitgevochten” – woorden voor het eerst gezegd door president Ronald Reagan en Sovjetleider Michail Gorbatsjov in 1985. Maar wat er feitelijk momenteel op het wereldtoneel gebeurt, maakt de hierboven omschreven gruwelijke VR-simulatie waarschijnlijker, in plaats van minder.

Een mogelijke Russische invasie van Oekraïne zou realistisch gezien kunnen resulteren in een conventionele grondoorlog die op Europese bodem wordt uitgevochten, en het verhoogt het risico op een conflict tussen de VS en Rusland, die samen het grootste deel van het resterende nucleaire arsenaal van de wereld bezitten. Rusland heeft gesuggereerd dat het mogelijk is kernwapens in te zetten in de buurt van de kust van de VS, waardoor de waarschuwingstijd na de lancering verder zou worden teruggebracht tot slechts vijf minuten, terwijl Russische media beweerden dat het land op de een of andere manier zou kunnen zegevieren in een nucleair conflict met de VS.

Nucleair horrorscenario zich onmiddellijk ontvouwen – en zelfs per ongeluk

Washington streeft naar een modernisering van het Amerikaanse nucleaire arsenaal dat de komende 30 jaar wel 1,2 biljoen dollar zou kunnen kosten, terwijl Moskou zijn eigen nucleaire update uitvoert. China breidt naar verluidt zijn eigen nucleaire arsenaal uit in een poging de kloof met de VS en Rusland te dichten, net nu de spanningen over Taiwan toenemen.

Het risico van een nucleair conflict is “gevaarlijk hoog”, schreef Jon B. Wolfsthal, senior adviseur bij het anti-nucleaire initiatief Global Zero en voormalig senior directeur voor wapenbeheersing en non-proliferatie bij de National Security Council, onlangs in de Washington Post. Het resultaat van zo’n oorlog zou even voorspelbaar als ondenkbaar zijn. De hitte en schokgolf van een enkele kernkop van 800 kiloton, wat de kracht is van de meeste kernkoppen in het Russische ICBM-arsenaal, boven een stad van 4 miljoen mensen, zou waarschijnlijk onmiddellijk 120.000 mensen doden, met meer doden in de vuurstormen en stralingsneerslag die zou volgen.

Een regionale of zelfs wereldwijde nucleaire oorlog zou dat dodental vermenigvuldigen, wereldwijde toeleveringsketens doen instorten en mogelijk leiden tot verwoestende klimaatverandering op lange termijn. In het ergste geval zou bijna iedereen op de planeet sterven.

En in tegenstelling tot de andere door mensen veroorzaakte bedreigingen die de Doomsday Clock nu ook meerekent, kan een nucleair horrorscenario zich bijna onmiddellijk ontvouwen – en zelfs per ongeluk. Meerdere keren tijdens de Koude Oorlog leidden technische storingen in de machinerie van nucleaire verdediging de VS of de USSR er bijna toe per ongeluk hun raketten te lanceren, en zoals de VR-simulatie The Nuclear Biscuit aantoont, laat de pure snelheid van een nucleaire crisis heel weinig ruimte voor fouten wanneer de de klok tikt.

Zolang kernwapens in aanzienlijke aantallen bestaan, vormen ze een existentiële bedreiging voor de mensheid. In tegenstelling tot andere ontwrichtende technologieën zoals AI of biologische engineering, of zelfs de fossiele brandstoffen die de belangrijkste motor van klimaatverandering zijn, hebben ze geen voor de mens voordelige kant. Het zijn slechts wapens, wapens met een onvoorstelbare vernietigende kracht, of ze nu wel of niet de angst inboezemen die ze ooit hadden.

Een aantal hoopgevende stappen

Toch hebben we het nucleaire tijdperk tot nu toe overleefd omdat we de wijsheid – en het geluk – hebben gehad om ze sinds 1945 niet te gebruiken, en er kan meer worden gedaan om ervoor te zorgen dat dit zo blijft. Vorig jaar verlengden de VS en Rusland het New START-kernwapenverdrag, dat beperkingen oplegde aan de omvang van het ingezette nucleaire arsenaal van elk land, met nog eens vijf jaar. Daardoor werd de erosie van het wapenbeheersingsregime van na de Koude Oorlog onderbroken en kregen diplomaten meer tijd om te onderhandelen over strakkere limieten in de toekomst.

De VS en Rusland kwamen ook overeen om nieuwe dialogen te beginnen over hoe de nucleaire stabiliteit in de toekomst beter kan worden gehandhaafd, en het Witte Huis bereidt een Nuclear Posture Review voor waarin de VS specifiek zou kunnen beloven om niet eerst of als reactie op een nucleaire aanval kernwapens te gebruiken bij een conventioneel of cyberconflict, wat de kans op een hernieuwde nucleaire wapenwedloop zou kunnen verkleinen. Negenenvijftig landen hebben een internationaal verdrag ondertekend waarin wordt opgeroepen tot een wereldwijd verbod op kernwapens (hoewel geen van de ondertekenaars zelf kernmachten zijn).

Het zijn hoopgevende stappen. Want de harde realiteit is dat hoe langer die wapens er zijn, hoe groter de kans wordt dat ze gebruikt worden.

Een aantal minder hoopgevende cijfers

John Avery, een professor aan de University of Copenhagen, heeft een model gemaakt waarmee hij de kans dat we nog deze eeuw een nucleaire oorlog meemaken, berekent. Als we ervan uitgaan dat er elk jaar 1% risico is op een kernoorlog, dan hebben we 43,4% kans om er deze eeuw aan te ontsnappen.

Als we het risico verhogen naar 2%, 3% of 4%, dan worden onze kansen al snel kleiner, respectievelijk 18,7%, 7,9% en 3,4%. Bij 5% is dat amper 1,4%. De gokkers onder jullie zullen dat niet echt als goeie odds beschouwen.

En dan is er professor emeritus Martin Hellman van Stanford, de co-uitvinder van het Diffie-Hellman-sleuteluitwisselingsprotocol. Dat is een cryptografisch protocol, waarmee twee deelnemers die verder niets van elkaar weten over een onbeveiligd communicatiekanaal een geheime encryptiesleutel kunnen uitwisselen, die daarna kan worden gebruikt om communicatie tussen de deelnemers te versleutelen. Dit principe wordt bijvoorbeeld gebruikt voor een Virtueel Particulier Netwerk (VPN) gebaseerd op IPsec. In 2016 kregen Whitfield Diffie en Martin Hellman daar de 2015-Turing Award voor.

Maar Hellman is al sinds 1982 aan het werken aan een risicoanalyse voor een nucleair conflict. Een kind dat vandaag geboren wordt, heeft volgens zijn methode 10% kans om te sterven in een nucleair conflict. Hellman zegt dat er momenteel 6% kans is dat er een “initiating event” ontstaat, iets dat uiteindelijk zou kunnen leiden tot een atoomoorlog.

De kans dat zoiets dan weer leidt tot een “major crisis” is 33%. En de kans dat zo’n grote crisis leidt tot het inzetten van een nucleair wapen ligt tussen de 10% en 50%, afhankelijk van tussen wie het conflict gaat.

Waarom 500 jaar een bestcasescenario is

Hellman heeft ook berekend dat ons systeem van nucleair afschrikkingsevenwicht, de fameuze balance of terror, hooguit 500 jaar kan meegaan. Afschrikkingsevenwicht wil zeggen dat verschillende partijen een buitensporig groot arsenaal aan kernwapens hebben, terwijl het bovendien onmogelijk is om met één aanval het hele arsenaal van de andere partij uit te schakelen.

Die houdt altijd een reserve over, de zogenaamde second-strike capability. Onder die omstandigheden blijft er bij een kernoorlog geen winnaar over en zou de aarde voor lange tijd in een onbewoonbare planeet veranderen. Beide partijen zijn er dus van verzekerd dat vernietiging van de tegenstander ook zelfvernietiging inhoudt (mutual assured destruction, MAD) en zullen het daarom wel uit hun hoofd laten om elkaar aan te vallen. Zo zou het concept van afschrikking de vrede bewaren.

Het probleem is dat zoiets alleen kan werken als degene die de macht heeft om kernwapens te gebruiken een 100% logische, rationele entiteit is – en dat is nu eenmaal niet menselijk. Eén zot is met andere woorden genoeg, en, de geschiedenis staat dan ook niet echt aan de kant van een succesvolle afloop voor zo’n afschrikkingspolitiek.

We hebben ons part van gekken al wel gehad. Nu, 500 jaar, dat klinkt eigenlijk best oké. Maar, dat zien we verkeerd: 500 jaar is het bestcasescenario. Het komt erop neer dat de kans dat we een nucleair conflict meemaken per generatie verdubbelt.

De kansen dat we tot inzicht komen en dat iedereen op de planeet die nu kernwapens bezit die wil en zal dumpen, dat is voor zover we weten nog niet berekend. Dat heeft onder meer te maken met het feit dat er geen referentiekader is en dus geen variabelen bestaan om zo’n inschattingen te maken. Waarom? Omdat in de geschiedenis van de mensheid, voor zover we weten, het nog nooit gebeurd is dat alle partijen besloten hun wapens te vernietigen.

(evb)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20