Sneeuw in de Sahara. Heeft dat iets te maken met klimaatverandering?

Wij kregen er nauwelijks deze winter: sneeuw. Wat het des te meer bijzonder maakt dat er in de Sahara wel viel. Komt sneeuw in de Sahara meer of minder vaak voor? Heeft dat iets te maken met de klimaatverandering? Het korte antwoord is dat we het nog niet weten.

Sneeuwval in een hete woestijn lijkt misschien tegenstrijdig, maar er is de afgelopen decennia verschillende keren sneeuw gevallen in de Sahara, voor het laatst in januari 2022. Sneeuwval kan dus ongebruikelijk zijn, maar is niet ongekend in de regio.

Om sneeuw te vormen, zijn twee onderscheidende weerseigenschappen nodig: koude temperaturen en vochtige lucht. Hoewel de Sahara gewoonlijk zeer hoge temperaturen ervaart (meer dan 50°C), worden er ook lage temperaturen geregistreerd (vooral ’s nachts) vanwege het kale landoppervlak en de wolkenloze lucht. Tijdens de winter op het noordelijk halfrond werd in januari 2005 in Algerije bijvoorbeeld -14°C geregistreerd.

Het centrum van de Sahara ontvangt minder dan 100 mm regen per jaar

De Sahara is de grootste woestijn ter wereld. Ze strekt zich uit over 11 landen in Noord-Afrika: Algerije, Tsjaad, Egypte, Libië, Mali, Mauritanië, Marokko, Niger, de Westelijke Sahara, Soedan en Tunesië. Ze wordt begrensd door de Atlantische Oceaan in het westen, de Rode Zee in het oosten, de Middellandse Zee in het noorden en de Sahel-savanne in het zuiden.

Luchtcirculatiepatronen in de winter trekken koele, vochtige lucht vanuit de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee naar de noordelijke Sahara. Dit resulteert in meer winterneerslag langs de Sahara-rand in dit seizoen. Boven hoger gelegen grond – zoals het Atlasgebergte van Marokko en Algerije – kan de opstijgende lucht afkoelen, condenseren, en als de lucht koud genoeg is, kan het vocht ervan bevriezen om sneeuwkristallen te vormen en uiteindelijk een deken van sneeuwval. Als het landoppervlak ook koud is, kan sneeuw niet meteen wegsmelten.

Het centrum van de Sahara ontvangt minder dan 100 mm regen per jaar, maar het gebied wordt ook beïnvloed door water aan drie van de vier zijden. Natte lucht komt het gebied binnen vanuit de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Indische Oceaan, door lagedrukcyclonen in de noordelijke Sahara in de winter en moessonregens in de zuidelijke Sahara in de zomer. De periferieën van de woestijn zijn daarom natter dan het centrum. Dit betekent dat er meer kans is op sneeuwvorming aan de rand van de woestijn.

Het probleem: eigenlijk weten we niet veel

De Algerijnse stad Aïn Séfra kreeg sneeuw in de winters van 1979, 2016, 2017, 2018, 2021 en 2022. De laatste keer kregen de zandduinen een dunne witte laag, terwijl in 2018 bijvoorbeeld tot 30 cm sneeuw viel in hoger gelegen gebieden.

Maar komt sneeuw in de Sahara meer of minder vaak voor? En heeft dat iets te maken met de klimaatverandering? Het korte antwoord is dat we het nog niet weten. Dit komt deels door het gebrek aan gegevens over gebeurtenissen in het verleden, maar ook omdat de inspanningen voor klimaatmodellering niet zijn gericht op de Sahara, een afgelegen gebied met een erg kleine bevolking, 9 miljoen vierkante kilometer groot. Dit betekent dat satelliet-teledetectiemethoden nu worden gebruikt in plaats van veldwaarnemingen om de timing, hoeveelheid en verdeling van regen en sneeuwval in kaart te brengen. Maar dat geldt alleen voor de laatste decennia: er is zeer weinig bewijs voor sneeuwvalpatronen voordat satellietrecords beschikbaar werden in de jaren zeventig.

Wat we wel weten is dat klimaatverandering wereldwijd tot meer onvoorspelbare weerpatronen leidt. In de Sahara kan dit leiden tot een grotere variabiliteit van de regenval langs de nattere Sahel-rand en langs de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee (dus ook in het Atlasgebergte).

De klimaatmodellen voorspellen dat de landzijde van de bergen droger zal worden en het centrum van de Sahara droog zal blijven en zelfs heter zal worden. In de afgelopen decennia is de Sahara zelf ook groter geworden doordat de zuidelijke Sahel droger is geworden en in woestijn verandert, en dit zal in de komende decennia waarschijnlijk zo blijven.

(fjc)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20