Ook Frankrijk sukkelt enorm met vaccinaties – waarom zijn ze daar zo wantrouwig?

Frankrijk probeert de snelheid van zijn vaccinatiecampagne tegen het coronavirus te verhogen, nadat een voorzichtige uitrol en langzame vooruitgang net zoals in ons land felle kritiek opleverden. De vertraging is grotendeels te wijten aan bureaucratische obstakels. Maar die zijn geen toeval: ze weerspiegelen de strijd die de Franse regering moet voeren voor het opzetten van een massale campagne in een van ’s werelds meest vaccinsceptische landen. Waarom zijn die Fransen trouwens zo wantrouwig?

Frankrijk had zondag slechts ongeveer 500 doses van het Pfizer-BioNTech-vaccin toegediend, vergeleken met 270.000 doses in buurland Duitsland. Donderdag waren dat er ongeveer 45.000 in Frankrijk en meer dan 417.000 in Duitsland.

Het is niet per se een kwestie van niet kunnen, maar meer van niet willen in Frankrijk. De Franse regering is bang voor anti-vaxxers en het publieke wantrouwen tegenover collectieve vaccinatiecampagnes en moet op eieren lopen. Volgens een Ipsos-enquête voor het World Economic Forum is ongeveer 60 procent van het land niet geneigd zich te laten vaccineren tegen het coronavirus, vergeleken met minder dan 30 procent bij ons.

Prevaccinatieconsulten voor ‘geïnformeerde’ toestemming

Om die bezorgdheid van het publiek te erkennen, heeft de Franse regering meerdere voorzorgsmaatregelen ingesteld – waarbij de ontvangers van een vaccin verplicht worden een vaak tijdrovend consultatieproces te ondergaan voordat ze een injectie krijgen, die ook alleen kan worden toegediend door een arts of een gezondheidswerker onder direct toezicht van een arts.

Minister van Volksgezondheid Olivier Véran verdedigde de prevaccinatieconsulten – ten laatste vijf dagen voor een injectie – als iets wat noodzakelijk is volgens hem om te zorgen voor wat hij ‘geïnformeerde toestemming’ noemde.

Maar als gevolg van de supervoorzichtige vaccinatiepolitiek vaccineerde het op één na meest bevolkte land van de Europese Unie in de eerste week van de introductie van vaccinaties veel minder mensen dan Luxemburg, een land met minder dan 1 procent van de 67 miljoen inwoners van Frankrijk. Slechts enkele Europese landen gingen langzamer, waaronder Nederland, dat woensdag pas begon met vaccineren.

Isopix

De vaccinraad staat al ter discussie

De Franse benadering irriteert voorstanders van vaccins, die het gewoon zien als een poging om sceptici en mensen die antivaccin zijn te paaien (en hun stem niet te verliezen). Jean Rottner, de president van de regio Grand Est (Elzas, Champagne-Ardenne en Lotharingen), die de afgelopen weken bijzonder hard werd getroffen door het virus, noemde de trage vaccinatievoortgang een ‘staatsschandaal’.

In de loop van de week veranderde de Franse regering van tactiek en kondigde aan dat het vaccinatieproces zou worden vereenvoudigd en dat het vaccin in de eerste ronde op meer plaatsen en aan een bredere groep mensen zou worden aangeboden. Op een persconferentie donderdag zei Véran dat het land tegen het einde van de maand één miljoen mensen wil vaccineren.

Toch gaat de regering ook door met plannen om een ​​vaccinraad te vormen van 35 gewone Franse burgers – een orgaan dat veel wetenschappers als ongepast en te laat beschouwen, aangezien er al een vaccin wordt toegediend. Het initiatief was bedoeld om de onwil van de Fransen weg te nemen om zich te laten vaccineren, maar critici waarschuwen dat de vaccinraad een podium zou kunnen bieden voor complottheorieën.

Franse gezondheidsfunctionarissen zijn er echter op gebrand om te voorkomen dat ze de fouten herhalen die hebben bijgedragen aan de wijdverbreide antivaccinatiesentimenten in Frankrijk. Het zou reductief zijn om de mensen die momenteel aarzelen om het vaccin te krijgen, gelijk te stellen aan samenzweerders, luidt het.

Maar waarom aarzelen zoveel Fransen? Waarom is het antivaccinatiegevoel zo sterk bij onze zuiderburen? Frankrijk is uiteindelijk een van de geboorteplaatsen van moderne vaccinatie.

Het eeste zaadje van dat wantrouwen werd geplant in de jaren negentig, toen vragen rezen over een hepatitis B-vaccin dat multiple sclerose zou veroorzaken. De overgrote meerderheid van de daaropvolgende onderzoeken vond een dergelijk verband niet. Maar Franse gezondheidsfunctionarissen trokken het vaccin desalniettemin van scholen terug en de hepatitis B-vaccinaties liepen de daaropvolgende jaren sterk terug.

Desondanks: in 2005 keurde 90 procent van de Franse bevolking nog steeds vaccins in het algemeen goed. Dat veranderde snel vier jaar later, in 2009, toen de H1N1-grieppandemie Frankrijk ertoe aanzette honderden miljoenen uit te geven aan een grootschalig vaccinatieprogramma. Maar in tegenstelling tot het coronavirus bleek het H1N1-virus niet de moordenaar te zijn die men vreesde. Miljoenen vaccindoses moesten worden weggegooid. Veel Fransen voelden zich misleid. Het griepdebacle speelde bovendien anti-vaxxers in de kaart.

Het Mediator-schandaal en het trauma van 2009

Rond dezelfde tijd werd een Frans farmaceutisch bedrijf ervan beschuldigd verantwoordelijk te zijn voor de dood van honderden mensen met het afslankmedicijn Mediator. Momenteel loopt daarover nog een rechtszaak met een vonnis dat dit jaar wordt verwacht.

Hoewel het Mediator-schandaal niet direct verband hield met vaccins, werd het al snel gekoppeld aan het H1N1-debat. Er kwam kritiek op de Franse farmaceutische industrie – inclusief vragen over de banden tussen de industrie en de politiek – maar ook tot complottheorieën en tot een hoop ondertussen ontkrachtte geruchten.

Wat in 2009 gebeurde, drukt nog steeds z’n stempel op de publieke opinie en op de politiek. De Franse autoriteiten waren getraumatiseerd door de vaccinatiecampagne in 2009 en als gevolg daarvan waren ze de afgelopen maanden buitengewoon voorzichtig.

Toen de vaccinaties tegen het coronavirus op 27 december in Europa begonnen, deed president Emmanuel Macron een beroep op Franse burgers. ‘Laten we vertrouwen hebben in onze onderzoekers en artsen. Wij zijn de natie van de Verlichting en van Louis Pasteur. Rede en wetenschap zouden ons moeten leiden’, zei hij. Maar in plaats van de positieve argumenten voor vaccins te benadrukken, heeft Macron vooral herhaald dat ze niet verplicht zullen zijn.

Extreem rechts, anti-vaxxers en dokters in het zuiden

Het brutaalste voorstel van de regering tot nu toe – een wetsvoorstel waarbij bijvoorbeeld mensen met het openbaar vervoer moesten worden ingeënt tegen het coronavirus of bewijs hadden dat ze niet besmet waren – werd vrijwel onmiddellijk uitgesteld nadat het tot enorme tegenstand leidde. Een van de meest uitgesproken critici was de extreemrechtse leider Marine Le Pen, die het ’totalitair’ noemde. Haar opmerkingen herinnerden eraan dat extreemrechts Frans zowel de angst van vaccinatiesceptici aanwakkert als hoopt te profiteren van de misstappen van de regering voorafgaand aan de presidentsverkiezingen van volgend jaar.

Experts maken zich zorgen dat de terughoudendheid van de regering meer kwaad dan goed doet. Als deze voorzichtigheid te lang aanhoudt, zal het contraproductief zijn en het wantrouwen versterken, geloven veel wetenschappers. Op Franse sociale media zijn tijdens de pandemie miljoenen keren antivaccinvideo’s bekeken, terwijl betrouwbare overheidsinformatie moeilijk te vinden was.

Isopix

In Frankrijk behoren de groepen die het meest sceptisch zijn over vaccins ook tot de groepen die het meest actief zijn op sociale media: jongeren, vrouwen en mensen aan de uiteinden van het politieke spectrum. Maar de desinformatie die zich online verspreidt, is ook in andere delen van de samenleving doorgedrongen. Jonge Fransen hebben de neiging om valse informatie op sociale media door te geven aan hun ouders of grootouders – de mensen die het grootste risico lopen om te overlijden aan Covid-19.

Wat de zaak ook niet helpt, is dat veel Franse gezondheidswerkers een erg povere kennis blijken te hebben over vaccinatiekwesties en dat er nogal wat huisartsen erg sceptisch tegenover vaccineren staan. Hoewel dat laatste regionaal gebonden lijkt te zijn. Uit onderzoek blijkt dat artsen in het zuiden van Frankrijk in het verleden veel meer aarzelden om bepaalde soorten vaccins te geven.

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20