Kunnen de VS wel voldoende aardgas leveren om Ruslands energiegreep over Europa te neutraliseren?

Het vooruitzicht van een conflict tussen Rusland en de NAVO-landen over Oekraïne heeft geleid tot de vrees voor een energiecrisis in Europa. Rusland levert immers bijna de helft van het aardgas in Europa. Om de invloed van Rusland te verzwakken, werkt de regering-Biden aan het veiligstellen van extra gastransporten naar Europa. Kunnen de VS wel voldoende aardgas leveren om Ruslands energiegreep over Europa te neutraliseren?

Aardgas vertegenwoordigt ongeveer een vijfde van alle primaire energie die in Europa wordt gebruikt. Het is goed voor ongeveer 20% van de elektriciteitsproductie en wordt ook gebruikt voor verwarming en industriële processen. Rusland is de grootste leverancier van aardgas aan Europa en verzendt ongeveer 40% van de voorraden voor het continent via pijpleidingen. De op één na grootste leveranciers via pijpleidingen zijn Noorwegen (22%), Algerije (18%) en Azerbeidzjan (9%). Europa ontvangt ook aardgas dat vloeibaar wordt gemaakt en per schip wordt aangeleverd.

In de afgelopen maanden bereikte die Europese invoer van vloeibaar aardgas, of LNG, recordniveaus. In januari losten dagelijks een viertal LNG-vrachtschepen in Europese havens. Om dat in perspectief te plaatsen: een enkel LNG-vrachtschip kan ongeveer 125.000-175.000 kubieke meter aardgas bevatten – genoeg energie om 17 miljoen huizen te verwarmen voor één winterdag.

Wat is LNG?

Wat zijn de grootste belemmeringen om meer gas naar Europa te sturen? LNG wordt gemaakt door aardgas te koelen tot min 162 graden Celsius, waardoor het volume met een factor van meer dan 600 wordt verminderd. Aardgas wordt naar een haven geleid, verwerkt in een vloeibaarmakingsinstallatie en vervolgens geladen in gespecialiseerde geïsoleerde, temperatuurgecontroleerde tankers voor verzending over zee.

Om LNG te ontvangen, moet een loshaven een hervergassingsinstallatie hebben die het LNG weer in gasvorm omzet, zodat het per pijpleiding naar eindgebruikers kan worden gestuurd. Zowel vloeibaarmakingsinstallaties als hervergassingsinstallaties kosten miljarden en nemen meerdere jaren in beslag om te bouwen.

Na een soortgelijke crisis in 2009, toen een financieel conflict met Oekraïne Rusland ertoe bracht de gastransporten voor 20 dagen op te schorten, breidde Europa zijn aantal hervergassingsinstallaties aanzienlijk uit tot 29. Er is momenteel nog ruimte in de Europese hervergassingsontvangstterminals om meer LNG te importeren, en veel opslagruimte om de geïmporteerde voorraad vrijwel onbeperkt vast te houden. Maar veel van ’s werelds topleveranciers hebben hun maximale capaciteit bereikt, met weinig capaciteit om meer aardgas te produceren en vloeibaar te maken dan ze al doen.

Flexibiliteit in de markt

De wereldwijde LNG-markt kent enige flexibiliteit. Ongeveer tweederde van alle LNG wordt verkocht op basis van vaste, langlopende contracten met vaste bestemmingen. Sommige grote contracthouders, zoals Zuid-Korea, Japan en China en hun leveranciers, zijn bereid om vracht naar Europa te sturen als een verdere bezuiniging op de Russische export een verslechterende bevoorradingscrisis veroorzaakt. Dat is al eerder gebeurd. Het belangrijkste voorbeeld deed zich voor in 2011 toen een tsunami een ramp veroorzaakte in de Japanse kerncentrale Fukushima Daiichi. Japan sloot daarop al zijn kerncentrales. LNG-leveranciers leidden gastransporten naar Japan om om de onmiddellijke crisis te doorstaan.

Op dit moment zouden producenten of LNG-importeurs mogelijk ladingen kunnen omleiden die ongeveer 10% à 15% van een tekort zouden kunnen compenseren. Dergelijke verschuivingen zouden waarschijnlijk tegen premiumprijzen plaatsvinden, waardoor Europese consumenten een nog hogere rekening krijgen gepresenteerd dan nu al het geval is.

Bestaande Amerikaanse LNG-exportfaciliteiten draaien al enkele maanden op volle capaciteit. Ongeveer de helft van de LNG-zendingen in de VS in december 2021 was bestemd voor Europa, aangespoord door stijgende prijzen op de Europese markten. Voorheen ging een groter deel van de LNG-export uit de VS naar China, waar droogtegerelateerde beperkingen op waterkrachtcentrales de vraag naar aardgas hadden doen stijgen.

Amerikaanse verkopers hebben dus tot nu meer gas aan Europa kunnen leveren door exportladingen om te leiden in plaats van gas te verkopen dat anders in eigen land zou zijn gebruikt. Dat klinkt ogenschijnlijk allemaal goed. De VS is de thuisbasis van uitgestrekte schaliegasvelden met een schijnbaar eindeloze voorraad aardgas en gigantische terminals die het vloeibaar kunnen maken en naar het buitenland kunnen brengen.

Dun voorraadkussen in de VS

Maar ondanks de beloften van Joe Biden om Europa tegemoet te komen, is het niet zo simpel. Om verschillende redenen. Amerikaanse voorraden zijn bijvoorbeeld de afgelopen maanden niet zo goed aangevuld als gebruikelijk nadat de zomerhittegolven in de VS de vraag naar energie deed stijgen en het industriële herstel na de pandemie de vraag naar gas door energiecentrales en fabrieken deed stijgen. Ondertussen hebben veel grote schalieboorbedrijven geld naar aandeelhouders doorgesluisd en zich gefocust op klimaatdoelen in plaats van de productie te stimuleren.

Het resultaat: er is een heel dun voorraadkussen in de VS. De hoeveelheid gas opgeslagen in ondergrondse Amerikaanse zoutgrotten en uitgeputte watervoerende lagen – gas dat cruciaal is om de pijpleidingen tijdens de piekvraag van de wintermaanden te vergroten – ligt 21% onder het 10-jarig gemiddelde. Bovendien gaat de VS momenteel door een ferme koudegolf, wat de vraag naar aardgas er alleen maar doet stijgen.

Nog een paar knelpunten

Europa betaalt ook wel een erg hoge prijs voor het Amerikaanse gas. Ongeveer 100 tankers alleen uit de Verenigde Staten en Qatar zouden vorige maand in Europa aankomen, voor een bedrag van 8,5 miljard dollar. Deze zendingen hebben ertoe bijgedragen dat de prijzen zijn gedaald tot minder dan de helft van hun hoogtepunten in december, maar gasfutures op de Nederlandse TTF-beurs worden nog steeds verkocht voor ongeveer vijf keer de prijzen in de Verenigde Staten.

Veel Europese ontvangstterminals zitten op of in de buurt van hun capaciteit. Als het weer het toelaat, kan een tanker in een dag lossen, maar de voorzieningen om de brandstof op te slaan, te reconstitueren en naar het gasnet te sturen zijn knelpunten. Tot voor kort was er ook weinig reden om geld in grotere faciliteiten te steken. Vloeibaar aardgas was iets van een bijzaak in Europa, met ladingen die voornamelijk naar Aziatische landen als Japan, Zuid-Korea en China gingen. De realiteit is dat de wereldwijde vloeibaar-gasindustrie tegen de limiet zit.

Alles bij elkaar genomen, komt het dus hier op neer: de Amerikanen kunnen Europa wel helpen om de schok op te vangen moest Poetin de gaskraan toedraaien, maar ze kunnen ons niet verlossen van onze afhankelijkheid van Russisch aardgas momenteel.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20