Klimaatkwestie brengt links aan de macht in Noorwegen. Maar gaat dat veel veranderen?

Bij de verkiezingen in Noorwegen heeft – zoals voorspeld – de conservatieve premier Erna Solberg het moeten afleggen tegen de centrumlinkse leider Jonas Gahr Støre na een campagne die werd gedomineerd door de groeiende tegenstellingen tussen de milieuaspiraties van het land en zijn afhankelijkheid van zijn enorme olie- en gasreserves. Toch deden kleinere partijen met een ambitieuze aanpak van het klimaat het minder goed dan verwacht. Dat roept vragen op over de bereidheid van Noorwegen om zijn economische afhankelijkheid van fossiele brandstoffen echt onder de loep te nemen.

Waarom is dit belangrijk?

Hoewel de kleinere Noorse partijen met de meest agressieve houding ten opzichte van fossiele brandstoffen het minder goed deden dan verwacht, leverde de stemming het bewijs dat de klimaatkwestie de machtsverhoudingen naar links kan verschuiven in sommige Europese landen, waaronder Duitsland, dat zijn eigen verkiezingen houdt over slechts twee weken.

Klimaatkwesties domineerden de verkiezingscampagne in Noorwegen sinds augustus, toen het Intergouvernementeel Panel over klimaatverandering van de VN (IPCC) zijn meest grimmige waarschuwing tot nu toe publiceerde. Het rapport gaf een onmiddellijke boost aan partijen die opriepen om het boren noor olie en aardgas te beteugelen: de Groene partij van het land op kop.

Het Net Zero-rapport van het Internationaal Energie Agentschap in mei had al duidelijk gemaakt dat er geen ruimte was voor olie- en gaswinning in Noorwegen in de toekomst. Een rapport van de VN-mensenrechtenraad over Noorwegen vorig jaar was expliciet: het riep het land werd op “verdere verkenning naar fossiele brandstoffen te verbieden, verdere uitbreiding van de infrastructuur voor fossiele brandstoffen af ​​te wijzen en een rechtvaardige transitiestrategie voor arbeiders en gemeenschappen te ontwikkelen”. De druk op Noorwegen om te veranderen nam nog verder toe door de beslissing van buurland Denemarken om de onderzoeken van fossiele brandstoffen te beëindigen.

Linkse coalitie wordt geen makkie

De exacte vorm van de “Rood-Groene” coalitie die het Scandinavische land gaat besturen, is overigens verre van duidelijk. Uit exitpolls blijkt dat de centrumlinkse partij van Støre 48 zetels van de 169 zal winnen in het Noorse parlement, terwijl zijn favoriete driepartijencoalitie op koers ligt voor een krappe meerderheid van 88 parlementsleden.

De potentiële alliantie van Støre met de agrarische Senterpartiet (Centrumpartij), met 26 zetels, en met Sosialistisk Venstreparti (Socialistisch Links), met 13 zetels, is echter verdeeld over belangrijke kwesties. Zoals onder andere de vraag of ook de steun moet worden gezocht van twee kleinere linkse partijen, de communistische partij Rødt en de Groenen.

Zelfs een linkse coalitie met drie partijen zou van de toekomstige premier vereisen dat hij zijn potentiële partners overtuigt om compromissen te sluiten over een reeks beleidsmaatregelen, van de toekomst van de olie-industrie tot de betrekkingen van Noorwegen met de EU.

Geen gebrek aan goede intenties

Noorwegen doet zijn best om zich op te gooien als een samenleving die voorstander is van de natuur en diversiteit, maar de belangrijkste bron van rijkdom van het land komt van olie en fossiele brandstoffen. Die spanning werd met deze klimaatverkiezing steeds meer zichtbaar. Terwijl verschillende kleinere partijen met een ambitieuze klimaataanpak in de weken voorafgaand aan de verkiezingen aan kracht leken te winnen, vielen hun resultaten bij de stembusgang flink tegen. Dat roept vragen op over de bereidheid van Noorwegen om zijn economische afhankelijkheid van fossiele brandstoffen echt serieus onder de loep te nemen.

Op het eerste gezicht lijkt Noorwegen trouwens nu al een uitmuntende leerling in de klimaatklas. Elektrische auto’s zijn er goed voor 70 procent van de verkoop van nieuwe voertuigen, en het heft een al ambitieuze belasting op de uitstoot van kooldioxide die tegen 2030 zou kunnen verdrievoudigen. De emissiedoelstellingen van het land liggen in lijn met die van de Europese Unie. De vloot van veerboten wordt momenteel omgeschakeld naar elektrisch en het stadscentrum van Oslo is grotendeels autovrij geworden. Onder leiding van premier Erna Solberg, de leider van de Conservatieve Partij die werd verslagen, heeft Noorwegen ook geprobeerd een wereldwijde en juridisch bindende overeenkomst tot stand te brengen om plasticvervuiling aan te pakken, en het is een leider geweest op het gebied van het behoud van het regenwoud.

Een land dat economisch gegijzeld is door olie en gas

Maar dergelijke inspanningen vallen in het niet bij de milieukosten van de Noorse activiteiten op het gebied van fossiele brandstoffen volgens klimaatwetenschappers, die zeggen dat alleen concrete maatregelen die zijn ontworpen om af te stappen van olie- en gasexploitatie een verschil zullen maken. Noorwegen is de grootste aardolieproducent in West-Europa en de op twee na grootste exporteur van aardgas ter wereld, na Rusland en Qatar.

Het land heeft zoveel van zijn rijkdom gebouwd op de olie- en gasvelden die eind jaren zestig in de Noordzee zijn ontdekt, dat de meeste politici beweren dat het tientallen jaren zal duren om over te schakelen naar een alternatief. Fossiele brandstoffen staan voor een industrie die 14 procent van de Noorse inkomsten genereert, bijna 7 procent van zijn arbeidskrachten tewerkstelt, en ze hebben een staatsfonds van 1,4 biljoen dollar gevoed (’s werelds grootste).

De vier belangrijkste politieke partijen staan voorlopig allemaal achter het voortzetten van olie-verkenning en -productie. Volgens de nieuwe premier Støre moeten de inkomsten uit olie kunnen worden gebruikt om een ​​transitie te financieren, maar zal het stoppen van verkenning en productie alleen maar schadelijk zijn voor de economie van het land.

Vijf kleinere partijen, waaronder enkele die zouden kunnen deelnemen aan een coalitie onder leiding van Støre, hebben wel aangedrongen op een einde aan de olie- en gasexploratie. De Groenen, die na de publicatie van het meest recente VN-klimaatrapport winst boekten in de peilingen, voerden zelfs campagne om dat al tegen 2035 te doen. Uiteindelijk haalden ze minder dan 4 procent van de stemmen.

Aanzienlijke uitdagingen voor de man die twee keer het onderspit dolf

Støre (61) is een voormalige minister van Buitenlandse Zaken en hij was lange tijd een van de belangrijkste kandidaten om het land te leiden, maar hij werd twee keer verslagen door Solberg, in 2013 en 2017. Tijdens haar twee termijnen verlaagde Solberg de belastingen en ze verhoogde tegelijk de overheidsbestedingen. Ze scoorde ook tijdens de pandemie van het coronavirus: Noorwegen heeft een van de laagste sterftecijfers in Europa. Solberg zal ook herinnerd worden voor het vormen van een coalitie met de anti-immigrant Fremskrittspartiet (Vooruitgangspartij) die zich in 2017 bij haar regering aansloot. De coalitie viel in januari 2020 uit elkaar. Sindsdien leidde Solberg een minderheidsregering.

Critici en klimaatwetenschappers zeggen dat Solberg tijdens haar tijd als leider te weinig deed om klimaatverandering aan te pakken. Maar haar opvolger zal ook voor aanzienlijke uitdagingen komen te staan ​​bij het proberen om het klimaatveranderingsbeleid naar een hoger niveau te tillen, zoals het ondersteunen van werknemers in de olie- en gassector. Tot nu toe plukte Noorwegen het laaghangende fruit in z’n beleid tegen de klimaatverandering.

In zijn overwinningstoespraak beloofde Støre om een ​​”eerlijk milieubeleid” te zullen voeren en de strijd tegen klimaatverandering waar te maken, hoewel hij misschien een compromis moet sluiten met andere partijen die mogelijk deel uitmaken van zijn coalitie en uiteenlopende belangen hebben op het gebied van oliewinning en belastingsbeleid.

Eén zo’n compromis is dat sommige wateren worden uitgesloten voor toekomstige olie-exploratie, met name in het Noordpoolgebied. Een ander mogelijk twistpunt in een linkse coalitie is Europa, waarbij het Noorse lidmaatschap van de Europese Economische Ruimte (EER) wordt tegengewerkt door de eurosceptische Centrumpartij, Socialistisch Links en de communisten van Rødt.

Lees ook:

Meer
Lees meer...
Markten