Hoe Russische agressie Oekraïense wijnen duwtje in de rug gaf

Wist je dat de wijnproductie in Oekraïne teruggaat tot de 7e eeuw voor Christus? Een traditie die vandaag de dag wordt voortgezet, voornamelijk in het westen en zuiden van het immense land. Oekraïne heeft de jongste decennia afstand genomen van zijn Sovjet-erfgoed van zoete wijnen. Het verlies van de Krim en het gewapende conflict in het oosten van het land gaven ironisch genoeg een enorme duw in de richting van westerse droge wijnen, vooral in Transkarpatië en de zuidelijke regio’s van Odessa en Cherson.

Oude Griekse kolonisten plantten de eerste wijngaarden toen ze in de zevende eeuw voor Christus aan de kusten van de Zwarte Zee aankwamen. Ze vestigden zich in dorpen op het Taman-schiereiland van Anapa, aan de Zee van Azov en het Krim-schiereiland bij Kertsj. Het gebied werd een belangrijk handelscentrum voor de Bosporus-regio en wijn was een belangrijk handelsartikel.

Het huidige Oekraïne was destijds het gebied van de Scythen, een nomaden wier gebied zich uitstrekte van hun thuisland in het Altai-gebergte in Zuid-Siberië, langs de randen van West-China, Mongolië en Kazachstan en vanaf 900 voor Christus tot aan de Zwarte Zee. Er is heel weinig bekend over de Scythen. Het meeste van wat we van hen weten, is tot ons gekomen door de geschriften van de Griekse historicus Herodotus.

Wijn drinken uit schedels van de vijand en “huilen van genot”

We vermoeden dat door contact met het oude Griekenland en Perzië deze nomaden wijn gingen waarderen in hun samenleving. Feesten lijkt belangrijk te zijn geweest voor hun cultuur en we kunnen ons goed voorstellen dat wanneer Scythische stammen elkaar ontmoetten, ritueel wijndrinken een integraal onderdeel van hun diplomatieke proces kan zijn geweest, zoals het zou zijn geweest tijdens religieuze festivals en andere belangrijke gebeurtenissen in het leven van de stam.

Herodotus vertelt ons dat de Scythen graag wijn dronken uit de schedels van hun vijanden – een eigenschap die, als dat waar is, ze misschien hebben doorgegeven aan toekomstige paardenvolkeren zoals de Bulgaren. Herodotus schreef ook dat de Scythen nogal heftig deden als ze dronken waren van wijn. Dat werd door Griekse kooplieden toegeschreven aan het feit dat ze hun wijn onverdund dronken, niet aangelegd met water, en voor de Grieken deden alleen barbaren zoiets. Het was in ieder geval een gewoonte, zo vertelt Herodotus ons, die hen deed “huilen van genot”. Fast forward naar de 11e eeuw toen monniken wijn begonnen maken in het noordelijke deel van het land. Dit vond plaats rond de gebieden Kiev en Chernihiv.

De stunt van Michail Gorbatsjov

Onder keizerin Katarina de Grote (1729-1796) werd de Krim in 1783 een deel van het Russische rijk. Graaf Mikhail Vorontsov legde er de eerste wijngaarden aan in 1820 en richtte een grote wijnmakerij op in de buurt van Jalta. In 1822 vestigden Zwitserse wijnboeren uit het kanton Vaud met goedkeuring van tsaar Alexander I een kolonie in Shabo. Later stichtten ze dochterkolonies aan de Dnjepr en op de Krim. Wijn uit Chabo werd tentoongesteld op de 1893 World’s Columbian Exposition in Chicago en ontving een medaille van erkenning.

De grondlegger van de beroemde mousserende wijnen is prins Lev Golitsyn, die voor het eerst Russische “Champagner” vervaardigde na de Krimoorlog (1854 tot 1856) op zijn eigendom Novyi Svet bij Jalta. Later, onder de laatste tsaar Nicolaas II (1868-1918) werd de voorloper van Massandra, de huidige staatswijnmakerij, gesticht. Tijdens de Sovjettijd was Oekraïne de grootste leverancier van wijnen in de USSR. Het liep in 1986 uit op een ramp: ongeveer 800 van de 2.500 vierkante kilometer aan wijngaarden werd vernietigd, toen de Sovjet-secretaris-generaal Michail Gorbatsjov een campagne begon tegen de overconsumptie van alcohol in de USSR.

Verlies van de Krim bleek een goeie zaak (voor de wijn althans)

Toen Moskou in 2014 de Krim, het schiereiland aan de Zwarte Zee, (her)veroverde, verloor Oekraïne volgens de Association of Winegrowers and Winemakers of Ukraine (AWWU) meer dan de helft van zijn gebottelde wijnen, voornamelijk halfzoete wijnen en dessertwijnen. Maar het verlies van de Krim en het gewapende conflict in het oosten gaven ironisch genoeg een enorme duw in de richting van westerse droge wijnen, vooral in Transkarpatië en de zuidelijke regio’s van Odessa en Cherson.

Isopix

Sinds 2015 is de Oekraïense productie van droge wijnen elk jaar met zeven tot negen procent gegroeid. Oekraïne is dus “eindelijk” van zijn Sovjet-erfenis van zoete wijnen af, terwijl het zich aanpast aan “Europese normen”. Volgens de vereniging van wijnbouwers is de export van niet-mousserende wijnen sinds 2014 meer dan verdrievoudigd. Nadat door Rusland gesteunde rebellen een langdurig gewapend conflict in het oosten hadden ontketend, begonnen veel Oekraïners bovendien lokale wijn te kopen om de wankele economie te ondersteunen.

133,4 miljoen liter wijn van 180 druivensoorten

Het unieke klimaat van Oekraïne maakt het mogelijk om de wijn in bijna alle regio’s van het land te produceren, maar Oekraïne bestaat tegenwoordig uit drie belangrijke wijnbouwgebieden. Verreweg het grootste gebied ligt in het zuidwesten rond de stad Odessa, goed voor bijna 50% van de totale wijnproductie. Daarnaast zijn er de Transkarpaten-regio, evenals het gebied ten zuiden van de rivier de Dnjepr rond de steden Cherson en Mykolaiv. In 2019 werd van 41.500 hectare Oekraïense wijngaarden 133,4 miljoen liter wijn geproduceerd van 180 druivensoorten, waaronder lokale en autochtone variëteiten.

De belangrijkste druivenrassen in Oekraïne zijn Aligote, Muscat, Isabella, Traminer, Cabernet Sauvignon, Chardonnay, Pinot Noir, Pinot Gris en ten slotte Rkatsiteli. Er worden ook veel mousserende Oekraïense wijnen geproduceerd.

Transkarpatië en het nieuwe wijntoerisme

Vooral wat er momenteel aan de gang is in Transkarpatië is interessant. Na de collectivisatie door de Sovjets begon daar de massale aanplant van wijngaarden. Al in 1953 was het wijngaardareaal gegroeid tot 5.400 hectare. Jaarlijks werd 1.500 ha extra aangeplant. In 1960 besloegen de wijngaarden er een oppervlakte van 14.500 hectare. Maar de politiek van de Sovjets had ook een nadeel: de druiven die er traditioneel werden verbouwd moesten plaatsruimen voor wat de Russische markt eiste.

Wijnfestivals zoals dit in Berehove (Transkarpatië) trekken ondertussen een pak toeristen. (Isopix)

Transkarpatië is sinds de onafhankelijkheid in 1991 begonnen met de herintroductie van druivenrassen die verdwenen door de gecollectiviseerde Sovjet-landbouw. De regio heeft een voordeel: een speciaal microklimaat waar de temperamentvolle Europese variëteiten het goed doen. Het bosrijke en bergachtige gebied staat bekend om zijn droge witte wijnen gemaakt van de druivenrassen Riesling, Gewürztraminer en Leanka.

Tegenwoordig zijn er ook negen wijnfestivals die jaarlijks worden bijgewoond door ongeveer 150.000 toeristen. Ze trekken vooral wijnliefhebbers uit Slowakije, Polen, Hongarije en Tsjechië naar de regio.

(jvdh)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20