Hoe klimaatopwarming de wijnen van de Bourgogne snel aan het veranderen is

Het klimaat is een groot deel van wat terroir definieert, en de Bourgogne is een van ’s werelds grootste archetypen voor wijnbouw met een koel klimaat. Of het nu rode of witte wijnen zijn, klassieke Bourgognes onderscheiden zich door hun finesse, pittigheid en ongerepte fruitprofielen. Met het opwarmende klimaat is de expressie van de klassieke wijnen van de Bourgogne echter aanzienlijk veranderd, waardoor de kernbegrippen van typiciteit en terroir, en misschien zelfs de duurzaamheid van de historische hiërarchie van Bourgondië, worden uitgedaagd.

Of het nu de geparfumeerde, gebeitelde Pinot Noir van Chambolle-Musigny of de staalharde Chardonnay van Chablis is, de klassieke wijnen uit de Bourgognestreek zijn iconen van typiciteit. Dit zijn wijnen die zo onderscheidend zijn, dat ze alleen uit de Bourgogne kunnen komen. Typiciteit (typicité) is een term die wordt gebruikt om de mate te beschrijven waarin een wijn zijn variëteitoorsprong weerspiegelt en zo de kenmerkende kenmerken aantoont van de druif waaruit hij is geproduceerd.

Terroir – de unieke bodem, topografie en klimaat van elke wijngaard – en de typiciteit van een wijn, of hoe getrouw deze zijn oorsprong en druivensoort weergeeft, staan ​​centraal in de identiteit van wijnen uit de Bourgogne. Zozeer zelfs dat terroir en typiciteit fundamenteel zijn voor de manier waarop de regio zijn hiërarchie van crus, of afgebakende wijngaarden, ook wel “climats” genoemd, heeft ontwikkeld, ingedeeld naar kwaliteit op basis van eeuwenlange wijnbouwgeschiedenis.

Het patroon is onbetwistbaar

Hoewel klimaatverandering catastrofale overstromingen, vorst en droogte over de hele wereld heeft veroorzaakt, heeft het ook een patroon geïntroduceerd van buitengewoon droge, zonnige jaargangen die commerciële kaskrakers zijn geweest voor Bourgondië.

Dit patroon is onbetwistbaar, aangezien wetenschappers en historici bijna-jaarlijkse gegevens over druivenoogstdata tot 1354 hebben getraceerd. Sinds het einde van de jaren tachtig zijn volgens onderzoekers de groeiseizoenen aanzienlijk warmer geworden. Tegenwoordig wordt ook gemiddeld al twee weken eerder geoogst dan in de voorgaande zes eeuwen.

Het grootste probleem van de Bourgognestreek was vroeger om de druiven rijp te krijgen volgens Frédéric Drouhin, de voorzitter van het Bureau interprofessionnel des vins de Bourgogne (BIVB) en voorzitter van de raad van bestuur van Joseph Drouhin, een toonaangevend domein dat wijn produceert in de hele regio.

De hete, droge jaargangen die in het verleden gevierde uitschieters waren, worden steeds meer het nieuwe normaal in de Bourgognestreek. “We produceren nu vaker goede dan slechte jaargangen”, zegt Drouhin. Vergeleken met 20 jaar geleden oogsten telers druiven die veel rijper zijn, met een hogere suikeraccumulatie en fysiologische rijpheid van tannines en druivenschillen.

Hedendaagse Bourgognes, zowel rood als wit, zijn krachtiger in fruitconcentratie en hoger in alcohol, maar ook zachter in zuurgraad en tannines

Historisch gezien werden de beste climats van Bourgondië, de legendarische premier cru of grand cru-wijngaarden, afgebakend op basis van beter presterend terroir dat bekend staat om zijn consistente druivenrijping en resulterende typiciteit. Met warmere groeiseizoenen in heel de Bourgognestreek is de rijping van de druiven echter overal verbeterd, van de eenvoudigste regionale Bourgogne tot premier cru en grand cru-aanduidingen op dorpsniveau.

Hedendaagse Bourgognes, zowel rood als wit, zijn krachtiger in fruitconcentratie en hoger in alcohol, maar ook zachter in zuurgraad en tannines. Veel van deze veranderingen zijn door wijnboeren omarmd.

In Chablis is Chardonnay veel expressiever geworden. Er is meer rondheid en fruitigheid met veel meer grapefruittonen of tropisch fruit, zeer rijpe limoen en abrikoos. Pinot Noir is in heel de Bourgognestreek zachter en zoeter geworden vergeleken met wijnen van 20 jaar geleden, en ze hebben zelden groene, onaangename tannines die niet zachter worden of rijpen met de leeftijd. Hedendaags Bourgognes zijn al jong aantrekkelijker en charmanter, maar ze zullen waarschijnlijk ook goed ouder worden.

Het nieuwe normaal van een rijpere, krachtigere Bourgogne daagt wel de noties van typiciteit uit die centraal staan ​​​​in de identiteit van de Bourgognewijnen. Door de klimaatverandering produceren ze er nu wijnen met een alcoholgehalte dat dichter bij 13,5% dan bij 12,5% ligt. En met meer rondheid en fruitigheid leeft onder wijnmakers in de Bourgogne toch een beetje de angst dat hun wijn op een dag meer zal smaken als Châteauneuf-du-Pape of andere zuidelijke, mediterrane wijnen.

Het classificatiesysteem van Bourgogne is in de tijd is bevroren, terwijl het klimaat wel is veranderd

De eerste formele wijnclassificatie van Bourgondië werd ontwikkeld in 1861. Zelfs daarvoor associeerden wijnboeren in de Bourgogne typiciteit echter met de kwaliteit van een wijngaard. In 1936 werd de classificatie de basis voor de Appellations d’Origine Contrôlée (AOC) van Bourgognes. Vandaag de dag is typiciteit nog steeds een basiskenmerk bij het bepalen of een climat in het algemeen wordt beschouwd als representatief voor een algemene Bourgogne- of Villages-kwalificatie, of uitzonderlijk genoeg om een ​​premier cru of grand cru-aanduiding te verdienen.

Het definiëren van typiciteit door eeuwenlange wijnbouw heeft echter merkbare valkuilen. De klimaatomstandigheden van vandaag zijn onmiskenbaar anders dan in de 19e en het begin van de 20e eeuw. Hoewel het terroir dat werd gehanteerd door het classificatiesysteem van Bourgogne in de tijd is bevroren, is de typiciteit van de daar geproduceerde wijnen aantoonbaar veranderd.

De meeste wijnmakers in de Bourgogne houden vol dat, hoewel het klimaat varieert per terroir, de typiciteit nog steeds intact is. “Zelfs met rijpere jaargangen hebben we de typiciteit van onze appellations niet verloren”, zegt bijvoorbeeld Drouhin. “Volnay smaakt nog steeds als een Volnay, Pommard smaakt nog steeds als een Pommard. En ondanks de rondere, rijkere fruitprofielen van recente jaargangen, heeft Chablis nog steeds de precisie en kalksteentoon die zo kenmerkend is voor die appellatie.”

In de afgelopen jaren hebben wijnboeren hun wijngaardbeheer al aanzienlijk veranderd

Toch hebben wijnmakers in de Bourgogne proactief gereageerd op de effecten van de opwarming. In de afgelopen jaren hebben wijnboeren hun wijngaardbeheer aanzienlijk veranderd, door later rijpende druivenklonen te planten en te experimenteren met nieuwe onderstammen die bestand zijn tegen hitte en waterstress. Canopy-managementtechnieken en oogsttijden zijn verschoven om de accumulatie van suikerrijpheid en overmatig alcoholgebruik te matigen.

In de kelder hebben veel wijnmakers de rem gezet op technieken die de rijkdom van witte wijnen versterken, zoals het roeren van de droesem of rijping in nieuw eikenhout. Voor rode wijnen zijn fermentatiemethoden met stengels of van hele trossen opnieuw populair geworden.

Het zijn echter allemaal maar tijdelijke middeltjes om te verdoezelen dat vanwege de opwarming van de aarde het waarschijnlijk is dat de definitie van typiciteit in Bourgogne in de toekomst opnieuw zal moeten worden gekalibreerd.

Warmere klimaat heeft democratiserend effect

Het warmere klimaat heeft nu al een democratiserend effect gehad, waardoor bijvoorbeeld enkele historisch ondergewaardeerde subregio’s opnieuw in de schijnwerpers zijn komen te staan. Terwijl het hart van de regio – de Côte de Beaune en de Côte de Nuits zich concentreert op het hervinden van evenwicht, maken wijngaarden op noordelijke breedtegraden en hoger gelegen gebieden spectaculaire vorderingen.

Hautes Côtes de Beaune en Hautes Côtes de Nuits, twee benamingen die zich in het westen uitstrekken boven de Côte de Beaune en Côte de Nuits, produceren tegenwoordig enkele van de meest interessante wijnen van de Bourgogne. Hoewel dat ook wel gedeeltelijk te danken is aan de vaardigheid van moderne wijnboeren, heeft de opwarming een grote rol gespeeld in de toename van kwaliteitswijnen uit deze terroirs. Het is tegenwoordig bijvoorbeeld moeilijker om de zuurgraad in wijn in de Côte de Beaune of Côte de Nuits te behouden, maar dat is (nog) niet het geval in de Hautes Côtes door de grotere hoogten en koelere nachttemperaturen, waar het dus makkelijker is om het evenwicht en een “klassiek karakter” van Bourgogne te behouden.

Een andere winnaar: Irancy

In het noorden van de Bourgogne heeft de Grand Auxerrois, een verstrooiing van wijngaarden rond Chablis, ook geprofiteerd. Irancy, een appellatie die in 1998 de status van Villages heeft gekregen, is een van de weinige appellations in de Auxerrois met een fundament van Kimmeridgische kalksteen zoals Chablis.

Net als in de Hautes Côtes heeft de opwarming van de aarde de klimaatverschillen tussen ooit marginale regio’s zoals Irancy en meer prestigieuze namen in het hart van de Bourgogne vervaagd. Twintig jaar geleden vond de oogst in de Côte d’Or (de Côte de Beaune en de Côte de Nuits samen) 10 dagen eerder plaats dan in Irancy. Vandaag begint de oogst bijna tegelijkertijd. In de afgelopen decennia worden vooraanstaande wijngaarden zoals La Palotte, Les Mazelots en Paradis in Irancy geprezen om hun uniek geconcentreerde Pinot Noirs.

Herklassering is moeizaam proces

Omdat noties van terroir en typiciteit worden uitgedaagd, is het de vraag of de kwaliteitsclassificatie van Bourgondië ook zal evolueren. Herclassificatie brengt een lang, gecompliceerd administratief proces met zich mee. Meest recentelijk, in 2018, ontving Pouilly-Fuissé 22 premier cru climats na een tien jaar durende aanvraagprocedure bij het Institut National des Appellations d’Origine (INAO), het bestuursorgaan dat toezicht houdt op AOC’s.

Trouwens, zelfs zonder een herclassificatie, is er al een soort promotie geweest voor omdat de prijs van grond de afgelopen vijf jaar is gestegen in de tot voor kort zwaar ondergewaardeerde subregio’s. In de afgelopen jaren heeft de Hautes Côtes een toestroom van producenten van buiten de regio verwelkomd, waaronder beroemdheden als Jean-Nicolas Méo, Domaine Leflaive, Thibault Liger-Belair en anderen.

(jvdh)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20