Hoe de ontdekking dat orka’s jatten van vislijnen iets intrigerend over de menselijke evolutie zou kunnen onthullen

Waarom moeilijk als het ook makkelijk kan? Dat vinden orka’s ook. Volgens nieuw onderzoek hebben ze de jongste jaren geleerd om de enorme Antarctische diepzeeheken van de haken te stelen van langelijnvissers. Maar wat het heel bijzonder maakt, is dat dit gedrag zich snel onder verschillende orkapopulaties heeft verspreid – de wereld rond. En dat doet onderzoekers denken dat wat we nu zien met de orka’s een aantal vragen kan beantwoorden over de vroege evolutie van onze eigen soort.

Waarom is dit belangrijk?

Met de uitbreiding van onze vissersvloten hebben mensen de walvissen onbedoeld een nieuwe voedselbron gegeven, waardoor ze hun niche, hun rol in een ecosysteem, konden uitbreiden. Inzicht in hoe dit gedrag zich door populaties verspreidt, leidt ons ook naar diepere intellectuele wateren. Zou de manier waarop orka's nieuwe niches openen een afspiegeling kunnen zijn van de vroege menselijke evolutie?

De Franse biologe Morgane Amelot en haar collega’s onderzochten meer dan 119.000 foto’s van individuele orka’s die tussen 2003 en 2018 rond de Crozet-eilanden in de zuidelijke Indische Oceaan zijn genomen. Ze konden zo de orka’s identificeren die op heterdaad werden betrapt toen ze de gevangen diepzeeheken (die tot 2 meter kunnen worden) van haken met aas stalen die aan een lange hoofdlijn waren bevestigd.

Van orka’s is bekend dat ze dit doen sinds het midden van de jaren negentig, maar deze analyse liet zien hoe het gedrag zich door de populatie heeft verspreid. Het aantal walvissen dat rond de vissersvaartuigen werd gespot, suggereert dat tegen het einde van de onderzoeksperiode de hele bevolking profiteerde van het buffet.

Naar schatting “stelen” de orka’s nu ongeveer 163 ton diepzeeheek per jaar. We weten niet of de diepzeeheek deel uitmaakte van het dieet van de walvissen voordat ze de langelijnvisserij ontdekten, maar de foerageermethode is ongetwijfeld nieuw. Wat opvallend is dat het fenomeen niet beperkt is tot de Indische Oceaan. In de noordelijke Stille Oceaan exploiteren zowel orka’s als potvissen al tientallen jaren de langelijnvisserij. Er zijn aanwijzingen dat de walvissen leerden over de nieuwe kans door anderen ervan te zien profiteren. Aangezien we weten dat orka’s in staat zijn elkaars gedrag zeer nauwkeurig te imiteren, lijkt het waarschijnlijk dat culturele overdracht, de basis van de orkacultuur, ook ten grondslag ligt aan de verspreiding van dit gedrag in de Indische Oceaan.

De ene orka is de andere niet

Wat dit nieuwe onderzoek aantoont, is een versnelde versie van een proces dat zich in de evolutionaire geschiedenis van de orka heeft afgespeeld. In de afgelopen decennia hebben we meer geleerd over hoe wilde populaties zijn onderverdeeld in zogenaamde ecotypes verschillende vormen van orka’s, met verschillend vocaal gedrag en vaak (maar niet altijd) zeer gespecialiseerde voorkeuren om op hun prooi te jagen.

Er zijn de erg kieskeurige orka’s van de noordoostelijke Stille Oceaan, waar voor sommige populaties 80% van hun dieet kan bestaan ​​uit één enkele zalmsoort. Of die in de Noorse fjorden die een erg inventieve manier hebben gevonden om haring te vangen (door ze te omsingelen in groep en met klappen van hun staart te verdoven). Of door, zoals aan de Argentijnse kust, jonge zeehonden echt van het strand te sleuren. Er worden nog steeds nieuwe specialisaties beschreven – een ander recent gepubliceerd onderzoek documenteerde bijvoorbeeld de coöperatieve tactieken die sommige groepen gebruiken om blauwe vinvissen aan te vallen.

De oorsprong van deze ecotypes ligt in de ontdekking van nieuwe ecologische kansen en de daaropvolgende verspreiding van nieuwe jachttactieken door culturele overdracht – net zoals de verspreiding van foerageren op de diepzeeheken van de langelijnvissers. Soms heeft het doorgeven van deze specialisaties van generatie op generatie geleid tot tradities die zo stabiel en apart zijn dat de onderscheidende diëten de natuurlijke selectie gaan beïnvloeden – de samples genomen van orka’s in afzonderlijke lijnen lopen uiteen.

De parallellen met onze eigen geschiendenis

Als gevolg hiervan vormen orka’s een raadsel voor biologen. Zijn ze één soort, met subtypes, of moeten ze als aparte soorten worden beschouwd? Het debat woedt onopgelost voort. De interactie tussen culturele tradities en genetische evolutie die tot dit raadsel heeft geleid, wordt co-evolutie van genen en cultuur genoemd. We kennen dit proces uit onze eigen samenlevingen. Als je een volwassene bent die lactosetolerant is, is je genetische afkomst op een bepaald moment verweven met een melkveehouderijcultuur.

De parallellen met onze eigen geschiedenis gaan echter dieper. Het verhaal van de menselijke evolutie is de afgelopen jaren bijgesteld. In tegenstelling tot het standaardverhaal over de oorsprong van één Afrikaanse bevolking, weten we nu dat wat geclassificeerd is als meerdere Homo-soorten naast de moderne mens bestonden. Maar waren het aparte soorten? Of kunnen ze beter worden omschreven als ecotypes, gespecialiseerd in diverse niches?

Er is een provocerende nieuwe kijk op de menselijke evolutie, genaamd Afrikaans multi-regionalisme. Die suggereert dat de moderne mens evolueerde uit verschillende sets van onderling verbonden groepen in heel Afrika. Of: cultureel overgedragen ecologische specialisaties kunnen hebben geleid tot diversificatie bij mensen op dezelfde manier als bij orka’s. Dus misschien kan de verspreiding van orka’s die vissen van lijnen jatten, ons inderdaad helpen begrijpen hoe we zelf zijn ontstaan.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20