Er lijkt niks opgelost, dus waarom maken Saoedi’s nu plots een einde aan de boycot tegen Qatar?

Mohammed bin Salman Al. Foto: Isopix

Saoedi-Arabië en z’n bondgenoten hebben ingestemd met het heropenen van land-, lucht- en zeeverbindingen met Qatar, waardoor een vete wordt gedeëscaleerd die het Midden-Oosten al meer dan drie jaar scherp verdeelt. Dat roept de vraag op wat de boycot heeft bereikt – en of een deal die de onderliggende geschillen in de regio niet oplost, standhoudt. Eén ding maakt het wel historisch: de deal zorgt voor een zeldzame overlapping van belangen voor president Trump en zijn opvolger Joe Biden.

De aankondiging kwam een ​​dag voordat Saoedi-Arabië een jaarlijkse top van Perzische Golfstaten zou organiseren. De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zei maandag dat die top gericht was op “hereniging en solidariteit bij het aangaan van de uitdagingen in onze regio”. Wat hij daarmee specifiek bedoelt: er moet een front gevormd worden tegen Iran.

Onder leiding van Saoedi-Arabië brak een groep Arabische landen in juni 2017 met Qatar. Ze beschuldigden Qatar ervan terroristische groeperingen te steunen. De landen – waaronder de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Bahrein – sloten de verbindingen over land, zee en lucht en legden een economische blokkade aan rond Qatar.

Het incident was het ernstigste in decennia tussen de monarchieën in de Perzische Golf. Het gooide ook roet in het eten voor de inspanningen van de VS om Arabische bondgenoten te verenigen tegen de militante groepering van Islamitische Staat en tegen Iran, de belangrijkste regionale tegenstander van de Trump-regering.

De boycot was vooral goed voor een hoop van bombastische retoriek door de betrokken regeringen, maar dat maakte weinig enthousiasme onder de bevolking van de betrokken landen los. Uiteindelijk bemoeilijkte de boycot alleen het leven van mensen met grensoverschrijdende commerciële en familiebanden, evenals dat van arbeiders en studenten die afkomstig zijn uit de boycotlanden maar in Qatar wonen.

13 eisen, nul ingelost

Qatar, dat thuis is voor een belangrijke Amerikaanse legerbasis die essentieel is om de Golf te kunnen controleren voor de VS, heeft het sponsoren van terroristische groeperingen altijd ontkend. Maar niet alleen de steun van Qatar voor islamistische groeperingen in de regio ligt aan de basis van het conflict. Ook het feit dat Qatar de gastheer is van het invloedrijke, onafhankelijke nieuwskanaal Al Jazeera is al jaren een bron van ergernis voor Saoedi-Arabië en zijn bondgenoten.

Toen ze met de boycot begonnen, legden het Saoedische koninkrijk en zijn bondgenoten een lijst voor aan Qatar met 13 uiteenlopende eisen, waaronder het sluiten van Al Jazeera, het afkoelen van zijn relaties met Iran, het verbreken van contacten met islamitische groeperingen zoals de Moslimbroederschap en het beëindigen van zijn steun voor terrorisme.

Qatar ontkende zijn steun aan terroristen en voerde aan dat het onredelijk zou zijn om de banden met Iran te verbreken, een belangrijke handelspartner die een grens en een groot offshore aardgasveld deelt met Qatar. Met betrekking tot de Broederschap drongen de Qataris erop aan dat ze werden gestraft voor het handhaven van een onafhankelijk buitenlands beleid dat sympathiek stond tegenover democratische bewegingen.

Hoe lang houdt het stand?

Saoedi-Arabië en zijn bondgenoten zouden nu de lijst met 13 eisen die ze aan Qatar hadden gesteld voor het beëindigen van de blokkade laten vallen. Qatar heeft op zijn beurt ingestemd met het stopzetten van juridische procedures tegen de blokkerende staten bij de Wereldhandelsorganisatie en andere instellingen.

Het beëindigen van de boycot gebeurde vooral onder impuls van Saoedi-Arabië. De Verenigde Arabische Emiraten zou zich daartegen verzet hebben, maar de Saoedi’s wilde dat de hele kwestie opgelost was tegen het aantreden van de regering-Biden. Dat roept de vraag op wat de boycot heeft bereikt – en of een deal die de onderliggende geschillen in de regio niet oplost, standhoudt.

In de afgelopen weken bijvoorbeeld beschuldigde Qatar Bahrein ervan zijn luchtruim met straaljagers te hebben geschonden. Bahrein noemde de bewering in een brief aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties “ongegrond, ongelukkig en niet gerelateerd aan feiten” en het veroordeelde het “voortdurende provocerende en vijandige gedrag van Qatar, zijn sponsoring van terrorisme en zijn inmenging in de interne aangelegenheden van buurlanden.” Dat was nog geen week geleden.

Tiens: iets wat Trump en Biden allebei wilden

In Washington werd de aankondiging van het einde van de boycot als goed nieuws gezien. De deal zorgt voor een zeldzame overlapping van belangen voor president Trump en zijn nakende opvolger Joe Biden. Trump drong al een poos aan bij de betrokken landen te stoppen met ruzie maken en zich te verenigen tegen Iran en Biden wil liever geen crisis erven die zich afspeelt in een van de meest strategische regio’s ter wereld.

President Trump prees de boycot aanvankelijk als een stap tegen terrorisme, maar verzette zich er later tegen. Jared Kushner, de schoonzoon van Trump, hielp de deal over het beëindigen van de boycot tot stand te brengen.