Eigen taal eerst: het kleine IJsland gaat in de clinch met het grote Disney

IJsland heeft, net als een groot deel van de wereld, de populaire streamingdienst Disney+ omarmd sinds die daar eind vorig jaar arriveerde. Maar er is een probleem, zegt de regering: geen van de films of shows wordt in het IJslands nagesynchroniseerd of ondertiteld. En een boze brief van de IJslandse minister van Onderwijs aan Disneybaas Bob Chapek heeft duidelijk iets losgemaakt bij de eilandbewoners.

Lilja Alfredsdottir, de IJslandse minister van Onderwijs stuurde deze week een klachtbrief naar Bob Chapek, de CEO van The Walt Disney Company. Daarin dringt ze er bij het bedrijf op aan ‘mee te werken aan de inspanningen van het land om zijn taal te behouden’.

‘We werken er hard aan om onze taal in stand te houden, vooral onder kinderen en jongeren die dagelijks zwaar worden blootgesteld aan andere talen, voornamelijk Engels’, schreef Alfredsdottir in de brief, die ook op sociale media werd gepost. Ze merkte op dat het, vooral voor kinderen, van cruciaal belang is om zo veel mogelijk kennis te hebben van de eigen taal.

Sindsdien is er een campagne op stoom gekomen, waarin veel IJslanders hun stem hebben toegevoegd aan de oproep van hun minister. Het kadert allemaal in een bredere poging om de IJslandse taal te behouden, een bron van identiteit en trots voor veel IJslanders die bang zijn dat het wijdverbreide gebruik van Engels in hun land hun moedertaal zal doen verdwijnen. ‘Ik heb nog nooit zulke sterke reacties gehad’, zei Alfredsdottir in een interview nadat ze haar brief op Facebook had gepubliceerd. ‘Mensen zijn duidelijk gepassioneerd over onze taal.’ Jóhannes Haukur Jóhannesson, een van de beroemdste IJslandse acteurs (hij speelde mee in ‘Games of Thrones’) schaarde zich ook achter het protest.

Disney+ biedt ondertitels en audiodubs in zestien talen, hoewel de beschikbaarheid per titel verschilt. Het bedrijf zegt ook dat het van plan is meer talen toe te voegen naarmate de service in meer landen beschikbaar wordt. Het gebruik van de streamingdienst is tijdens de pandemie sterk gestegen. In december had het bedrijf al ongeveer 87 miljoen abonnees wereldwijd.

Andrés Önd en Bangsímon

IJslanders zijn dol op Disney-personages, van wie velen in het IJslands voornamen hebben gekregen: Donald Duck is Andrés Önd en Winnie de Poeh is Bangsímon. Veel van Disneys klassieke films werden ook in het IJslands nagesynchroniseerd toen ze voor het eerst werden uitgebracht. Maar die versies ontbreken in Disney+ en de IJslanders snappen niet waarom.

‘Ik vraag me af waarom ze niet op zijn minst de oude versies aanbieden’, zei Thorarinn Eldjarn, een auteur die tijdens zijn lange carrière tientallen kinderboeken in het IJslands heeft vertaald, in een interview op de IJslandse tv. ‘Of ze denken dat IJsland te klein en onbelangrijk is om mee bezig te zijn, of ze gaan ervan uit dat iedereen hier Engels verstaat.’

IJslands is een versie van het Noors die grotendeels ongewijzigd is gebleven op het eiland sinds het ongeveer 1.100 jaar geleden werd bevolkt. Maar veel mensen maken zich zorgen over de toekomst van de taal, die slechts door een paar honderdduizend mensen wordt gesproken in een steeds meer geglobaliseerde wereld.

Kinderen spreken nu al IJslands met Engelse zinsbouw

Er zijn enkele beschermingsmaatregelen getroffen. Buitenlandse shows dienen te allen tijde worden ondertiteld op de tv-zenders bijvoorbeeld. Maar dat is niet uitgebreid tot streamingdiensten, en ook voor internationale sportevenementen worden uitzonderingen gemaakt.

Bovendien is Engels enorm populair bij de jeugd. Onder de kinderen van het land wordt Engels omarmd in een tempo dat maar weinig mensen zich zelfs tien jaar geleden konden voorstellen. Scholen hebben hun curriculum moeten heroverwegen omdat veel studenten niet langer vloeiend boekdelen kunnen lezen uit de Sagas, de middeleeuwse literatuur die de vroege kolonisten van IJsland beschrijft en wordt beschouwd als de basis van de taal.

Lilja Alfredsdottir, de IJslandse minister van Onderwijs. (Isopix)

Onlangs bracht een studie nog aan het licht dat de jongste kinderen op het eiland ondertussen Engels zonder IJslands accent spreken, en wanneer ze in het IJslands communiceren, wordt hun zinsbouw beïnvloed door die van het Engels. Er zijn ook aanwijzingen dat de woordenschat van jonge IJslanders steeds kleiner wordt en zich vermengt met het Engels, vooral wat betreft technische termen. Sommige mensen kennen bijvoorbeeld het Engelse woord voor beschaving, maar niet noodzakelijk het IJslandse equivalent (‘siðmenning’).

Volgens Eirikur Rognvaldsson, hoogleraar IJslands, is de invloed van Engels op kinderen, vooral bij Disney+, problematisch. Want Disney-films hebben pakkende liedjes en zinnen die kinderen vaak herhalen volgens Rognvaldsson. Veel hangt immers af van de duur van de blootstelling, heeft hij ontdekt uit een groot driejarig onderzoek onder 5.000 mensen van 3 tot 98 jaar, waarbij hij betrokken is.

Minister Alfredsdottir zegt dat ze van plan is om ook andere buitenlandse mediabedrijven op het matje te roepen, maar ze weigerde te zeggen of streamingdiensten boetes zouden kunnen krijgen voor het niet toevoegen van ondertitels. ‘Ik denk dat we een beroep kunnen doen op wederzijdse belangen’, zei ze. ‘Als Disney IJslands omarmt, weet ik zeker dat mensen hen daarvoor zullen belonen met een abonnement.’

De afwezigheid van IJslands of IJslandse ondertitels is echter tot nu geen dealbreaker voor andere streamingdiensten geweest. Ongeveer 70 procent van de IJslandse huishoudens in het land is geabonneerd op Netflix – een van de hoogste cijfers ter wereld – en de films en series op Netflix hebben meestal geen IJslandse ondertiteling.

Meer
Lees meer...
Markten