De grote Covid-leugen van Poetin. En hoe die leidde tot een pak meer coronadoden

Isopix

Het officiële dodental voor het coronavirus in Rusland is net geen 103.000. Maar er stierven minstens 400.000 meer mensen tijdens de pandemie dan werd gemeld in de meest geciteerde officiële statistieken van Rusland. Niet al die sterfgevallen waren noodzakelijkerwijs het gevolg van het virus. Maar ze tonen wel dat de bewering van president Vladimir Poetin dat zijn land het virus beter heeft beheerd dan de meeste andere geen steek houdt. Integendeel: Rusland deed het veel slechter. En daarover te liegen, blijkt een reden te zijn waarom dat zo is.

In werkelijkheid toont een analyse van sterftegegevens aan dat het aantal sterfgevallen in Rusland tijdens de pandemie vorig jaar 28 procent hoger was dan normaal – een toename van het sterftecijfer groter dan in de Verenigde Staten en de meeste landen in Europa. In België bijvoorbeeld lag de oversterfte op 16,6 procent.

Het grootste deel van het afgelopen jaar leek Rusland meer gericht op de public relations en economische aspecten van de pandemie dan op het bestrijden van het virus zelf. Na een harde lockdown van twee maanden afgelopen voorjaar, heeft de regering de beperkingen in de zomer grotendeels opgeheven, zelfs toen bleek dat de ziekte zich sneller verspreidde.

Tegen de herfst hadden Russische wetenschappers een Covid-vaccin ontwikkeld dat algemeen wordt beschouwd als een van de beste ter wereld – maar het Kremlin heeft meer nadruk gelegd op het gebruik van het Spoetnik V-prik om geopolitieke punten te scoren in plaats van op het immuniseren van zijn eigen bevolking.

Oversterfte van 400.000 ondertussen

Al die tijd was een van de prioriteiten van de staat ook het minimaliseren van het dodental door het coronavirus – iets wat, volgens veel critici, een groot deel van het publiek in het duister hield over de gevaren van de ziekte en over het belang van het krijgen van een vaccin.

Gevraagd naar een samenvatting van 2020 tijdens zijn persconferentie aan het einde van het jaar in december, ratelde Poetin statistieken af die aantoonden dat de Russische economie minder had geleden dan die van veel andere landen. Zelfs toen Europa in de herfst en winter lockdowns introduceerde, waren de Russen grotendeels vrij om nachtclubs, restaurants, theaters en bars in te pakken. Maar Poetin zei niets over de menselijke tol van de pandemie – een die, in de droge maandelijkse gegevenspublicaties van het statistiekbureau van zijn eigen regering, nu pas volledig in beeld komt.

Het officiële Russische coronavirus-dodental van net geen 103.000 – gerapporteerd op de staatstelevisie en door de Wereldgezondheidsorganisatie – is, gecorrigeerd naar de bevolking, veel lager dan dat van de Verenigde Staten en het grootste deel van West-Europa. Een heel ander verhaal wordt echter verteld door het officiële statistiekbureau Rosstat, dat het aantal doden door alle oorzaken meetelt. Rusland zag een stijging van 360.000 doden boven normaal van april tot en met december. Rosstat-cijfers voor januari en februari van dit jaar laten zien dat het aantal nu ruim boven de 400.000 ligt.

De Russische regering zegt alleen sterfgevallen te tellen waarvan is bevestigd dat ze direct zijn veroorzaakt door het coronavirus. Extra gevallen die door autopsie zijn bevestigd, maken deel uit van een afzonderlijke telling die maandelijks door Rosstat wordt gepubliceerd – 162.429 eind vorig jaar en meer dan 225.000 in februari.

Maar grote regionale verschillen ondermijnen het idee dat de reden voor de lage officiële tol eenvoudigweg methodologisch is. De stad Moskou had in 2020 28.233 extra sterfgevallen volgens Rosstat-cijfers, en meldde 11.209 bevestigde sterfgevallen door het coronavirus. De regio Samara – een relatief welvarend gebied langs de Wolga met olievelden en autofabrieken – telde bijvoorbeeld 10.596 extra doden, een stijging van 25 procent ten opzichte van het sterftecijfer in 2019. Toch meldde de regio vorig jaar slechts 606 officiële sterfgevallen door het coronavirus.

60 procent wil zich niet laten inenten

De leugen van de lage officiële tol heeft ertoe bijgedragen dat de Russen zich niet bewust waren van de gevaren van het virus – en tot hun diepe wantrouwen in de berichtgeving van de overheid over de pandemie in andere gevallen. Wat op zich tot een pak meer doden heeft geleid. Afgelopen oktober bleek uit een peiling dat de meeste Russen het aantal gevallen van coronavirus door de regering niet geloofden: de helft van degenen die het aantal niet geloofden, vond het te hoog, terwijl de andere helft vond dat het te laag was.

In februari bleek uit een andere peiling dat 60 procent van de Russen zei dat ze niet van plan waren om het Russische coronavirusvaccin Spoetnik V te laten zetten, en dat de meesten dachten dat het coronavirus een biologisch wapen was.

Ondanks alle doden is er in Rusland ook minimale tegenstand geweest – zelfs onder de critici van Poetin – tegen het besluit van de regering om bedrijven afgelopen winter en herfst open te houden. Misschien ligt het aan een Russisch stoïcisme, of fatalisme, of het ontbreken van een alternatief om de economie draaiende te houden met minimale staatssteun. Demografen zeggen dat de verhoogde sterfte die gepaard ging met de chaos en armoede van de jaren negentig, na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, dodelijker was dan de algehele tol van de pandemie. Of, met andere woorden, een volk dat zoveel heeft meegemaakt als de Russen, ontwikkelt een heel andere relatie met de dood. (am)

Lees ook: Wat het Kremlin niet zegt over het Spoetnik V-vaccin

Lees meer
Markten