De bloedarend, de gruwelijkste aller martelingen, lijkt dan toch geen fabeltje te zijn

Decennialang hebben onderzoekers de bloedadelaar afgedaan als een legende. Er is nooit archeologisch bewijs van het ritueel gevonden, en de Vikingen zelf hielden geen gegevens bij en het komt alleen voor in gesproken poëzie en sagen die eeuwen later voor het eerst werden opgeschreven. Dus de bloedige ritus is afgewezen als onwaarschijnlijk, als gevolg van herhaalde misverstanden over complexe poëzie en de wens van christelijke schrijvers om hun Noordse aanvallers af te schilderen als barbaarse heidenen. Een nieuwe studie geeft echter een geheel nieuwe benadering van de kwestie.

De Vikingen worden al lang geassocieerd met bruut, overdreven geweld. Bijzonder berucht is de zogenaamde “bloedadelaar”, een bloederig ritueel dat deze krijgers zouden hebben uitgevoerd op hun meest gehate vijanden. Het ritueel omvatte naar verluidt het opensnijden van de rug van het slachtoffer en het wegsnijden van hun ribben van hun ruggengraat, voordat de longen door de resulterende wonden werden getrokken. Het uiteindelijke gefladder van de longen die op de ribben worden uitgespreid, zou lijken op de beweging van de vleugels van een vogel – vandaar de adelaar in de naam.

Het ritueel is de jongste jaren opgedoken in de tv-serie Vikings en de videogame Assassins Creed: Valhalla, evenals de Zweedse horrorfilm Midsommar uit 2019 die te zien is op Netflix.

Gotland

Eerdere wetenschap over de bloedadelaar heeft zich alleen gericht op de details van middeleeuwse tekstuele verslagen van de marteling, met langlopende debatten die zich concentreerden op de exacte termen die worden gebruikt om het “snijden” van de adelaar in de rug van het slachtoffer te beschrijven. Een wijdverbreid standpunt is dat het hele fenomeen een misverstand is van een of andere gecompliceerde poëzie, niet iets dat eigenlijk geprobeerd had kunnen worden.

Maar met behulp van moderne kennis van anatomie en fysiologie, naast een nauwgezette herbeoordeling van de negen middeleeuwse verslagen van het ritueel, onderzochten wetenschappers nu welk effect een bloedadelaar zou hebben op het menselijk lichaam. Wat ze ontdekten was dat de procedure zelf moeilijk is, maar verre van onmogelijk, zelfs met de technologie van die tijd.

De researchers vermoeden dat een bepaald type Viking-speerpunt zou kunnen zijn gebruikt als een geïmproviseerd hulpmiddel om de ribbenkast snel vanaf de achterkant “uit te ritsen”. Zo’n wapen is afgebeeld op een monument op het Zweedse eiland Gotland, waar een in de steen uitgehouwen scène iets voorstelt dat een bloedadelaar of een andere executie zou kunnen zijn.

Geen gefladder

Maar zelfs als het ritueel zorgvuldig was uitgevoerd, zou het slachtoffer zeer snel zijn overleden. Daarom zouden alle pogingen om de ribben in “vleugels” te veranderen of de longen te verwijderen, op een lijk zijn uitgevoerd. Het “fladderen” van de longen zou dus niet zijn gebeurd.

Op basis van archeologische en historische gegevens toont het nieuwe onderzoek aan dat het ritueel van de bloedadelaar past bij wat we weten over hoe de krijgerselite uit de Vikingtijd zich gedroeg. Ze hadden er geen moeite mee om de lijken van mensen en dieren te tonen in speciale rituelen, ook tijdens spectaculaire executies. De studie onderzocht specifiek zogenaamde “afwijkende begrafenissen”, zoals het skelet van een goedgeklede edelvrouw die werd onthoofd in het tiende-eeuwse Birka en vervolgens werd begraven met de resten van haar hoofd tussen haar arm en haar romp, haar ontbrekende kaakbeen (mogelijk vernietigd tijdens haar onthoofding) vervangen door de onderkaak van een varken. Strijders uit deze laag van de samenleving waren ook geobsedeerd door hun reputatie en waren bereid tot het uiterste te gaan om hun imago te beschermen.

Eer en prestige

De bloedadelaar lijkt een extremer geval te zijn geweest van dit soort gedrag dat alleen in uitzonderlijke omstandigheden werd uitgevoerd: op een gevangengenomen krijgsgevangene die eerder de vader van de uitvoerder van het ritueel (of een ander mannelijk familielid) had onderworpen aan een schandelijke dood. In middeleeuwse sagen vinden we nog van dit soort “trigger-moorden”: slachtoffers die in een put met slangen worden gegooid (ook dat zal herkenbaar zijn voor fans van de serie Vikings), in een langhuis worden verbrand zonder de kans op een eerlijk gevecht (en een ticket naar Valhalla), en zelfs dat hun ingewanden worden uitgescheurd en aan een paal worden genageld. In de sagen wordt de bloedadelaar afgebeeld als een manier voor de familieleden van het slachtoffer om hun verloren eer terug te winnen.

Het zou dus best kunnen dat de bloedadelaar heel goed in de Vikingtijd zou kunnen hebben plaatsgevonden. Het was fysiek mogelijk, in overeenstemming met bredere sociale gewoonten met betrekking tot executie en de behandeling van lijken, en weerspiegelde een culturele obsessie met het tonen van uw eer en prestige. Bovendien zou de spectaculaire brutaliteit ervoor hebben gezorgd dat iedereen die ervan hoorde, het verhaal graag in al zijn bloederige details zou vertellen. Het feit dat we vandaag de dag nog zo geïntrigeerd zijn door de bloedadelaar zegt genoeg.

(kg)

Meer
Markten
Mijn Volglijst
Markten
BEL20